Beyin Kültürle Şekillenir

Yıl 1998. Profesörlük kadrosu için başvurmak istiyordum. Tam o sırada rektör, “Yurtdışı yayını olmayanları profesör yapmayacağım.” dedi. Profesörlük için süremin dolmasına 6 ay kalmıştı, yani bu kısa sürede 5 yurtdışı yayını yapmam gerekiyordu. Hemen düşünmeye başladım. Aklıma ilk gelen şey, beyin biyolojik, psikolojik ve sosyal bir organ olduğundan, herkesin beyni içinde yaşadığı kültürle uyumlu olması gerektiğiydi. Bunu nasıl ispatlayabilirim diye düşünürken aklıma müziğin etkisi geldi. Malum her kültür farklı müzikten hoşlanır. Bundan hareketle beynin müziği algılayışında farklılık gösterdiğini ortaya koyarsam bu teori doğrudur diyecektim.

Bunu ispatlamak üzere bir deney tasarladım. Bir adet sessiz ortam, bir adet “White Noise” dediğimiz hafif gürültülü bir ortam, bir adet viyolonsel çalan bir ortam ve bir adet de ney sesinin duyulduğu bir ortam hazırladım. Neyi her Ramazanda dinlediği ve Türk kültüründe özel yeri olan bir müzik aleti olması nedeniyle seçmiştim. Ney sesine en yakın sesi çıkaran batılı enstrüman olduğu için de viyolonseli seçmiştim. Deneklerin tamamı farklı etnik gruplardan gelen ve Türkiye’de yaşayan insanlardı. Deneklerin dikkat, konsantrasyon ve hafızasını ölçmek için uyarılmış potansiyel dediğimiz bir elektrofizyolojik parametre kullandım.

Sonuçlar gösterdi ki ney sesi “memory retrieval” dediğimiz hafızadan bilgileri çekip çıkarma sürecini müthiş kolaylaştırıyordu. Bu süreci sessizlik, white noise ve viyolonsel etkilemezken, ney sesi özellikle etkiliyordu.

Bu makale bir hafta içinde “Neuroscience Letters” adlı değerli bir dergide “Music Effect on Event Related Potentials of Humans on the Basis of Cultural Environment” başlığıyla, ne bir gözden geçirme ne de eleştiri almadan yayınlandı. O günden bu güne belki de 40-45 yerde referans gösterilmiş bir makale olarak hatıramda yer alıyor. Gurur duyduğum yazılardan bir tanesidir.

Gerçekten insan beyni içinde yaşadığı kültürle yoğrulmaktadır. Anatomisi, fizyolojisi, her şeyi kültürel süreçlerden yakından etkilenmektedir. Bunu ortaya koymak da benim için ilginç bir deneyim olmuştur.

Yorum yapın

Bu bölümde sadece yorumlarınızı iletin. Sorularınızı Soru Sor bölümünden aktarın.