Çocuklukta yaşanan güç deneyimler ve bilişsel esneklik

Çocuklukta yaşanan güç deneyimler ve bilişsel esneklik

Çocuklukta yaşanmış güç deneyimler erişkinlikte depresyon ve kalp hastalıkları gibi türlü sağlık problemlerine zemin hazırlamaktadır. Bu deneyimler; istismar, ihmal ve yoksunluk gibi çocuğu normal gelişimin dışına itecek çevresel faktörler olarak tanımlanabilir. Bu deneyimlerin nöral gelişimi negatif etkileyerek özellikle stratejik düşünmede etkili olan prefrontal korteks fonksiyonunu bozduğu ve bilişsel esnekliği azaltıcı etkisinin olduğu düşünülmektedir. Bunun yanı sıra, hipotalamus- hipofiz- adrenal aksına zarar vererek kişinin kısa süreli ve geçici stres uyaranlarına dahi kronik stres yanıtları vermesine neden olabilir.

Stresin kontrol edilmesi konusunda duygu kontrol stratejileri önemli rol oynamaktadır. Gross’un modeline göre duyguların düzenlenmesi, faydalı ve zararlı şeklinde tanımlanmasının hemen ardından başlamaktadır. Duygu kontrol stratejileri içerisinde, dışavurumcu bastırma ve bilişsel yeniden değerlendirme olmak üzere iki farklı metot mevcuttur. Dışavurumcu bastırma duyguları değiştirmeye yeterli olmayan, gizlemeye ve bastırmaya dayalıdır. Gereğinden fazla fizyolojik yanıta sebep olarak kişide uzun vadede kronik yorgunluk ve özgüvende azalmalara yol açabilmektedir. Yeniden değerlendirme yöntemi ise kişinin stresöre yaklaşımını değiştirmeyi hedefler. Stres, kişinin kendinden talep edilene yeterli kaynakla yanıt veremeyeceğine inanması durumunda yaşadığı duygusal deneyim olarak tanımlanabilir, kognitif yeniden değerlendirme ile kişi elindeki kaynakların yeterliliğine ikna olur; uyaran onun için tehditkâr olmaktan çıkar.

Güç deneyimlerin kişide yarattığı nöral değişimlerin patolojik olduğu varsayıldığı gibi, bazı bilişsel yetileri güçlendirdiğine dair varsayımlar da mevcuttur. Örneğin, güç deneyimler yaşamış kişiler, bu deneyimleri yaşamamış kişilere göre duygusal düzenleme stratejileri geliştirmek konusunda daha başarılı görünmektedirler. Ancak deneyimin kişiler üzerindeki etkisi kişiden kişiye değişebilir ve tartışmaya açıktır. Kognitif esneklik ise çeşitli tanımları olan bir kavramdır; kimi araştırmacılar dikkatin değişen çevreye uyarlanması olarak değerlendirirken kimileri davranışların çevreye adapte edilmesi olarak değerlendirmektedir.

Miami Üniversitesi Psikoloji bölümünden Kalia ve Knauft’un yaptığı çalışmada (2020) katılımcıların zorlu çocukluk deneyimlerini, duygu kontrol stratejilerini, son bir ay içinde yaşadıkları stres düzeylerini ve sorun çözme- kriz yönetimi üzerinden bilişsel esneklik becerilerini ölçmüşlerdir.

Çalışmanın sonunda şu bulgularla karşılaşılmıştır:

  1. Duygu Kontrol Stratejisinde Fark: Aynı miktarda güç deneyim yaşamış kişilerden bilişsel yeniden değerlendirme stratejisini kullananların stres düzeylerinin bu stratejiyi kullanmayanlara göre daha düşüktür ancak
  2. Deneyimin Şiddeti: Yaşanan zorlu deneyimlerin sayısı arttıkça bilişsel yeniden değerlendirme stratejisinin stres azaltıcı etkisi azalmaktadır.
  3. Az Deneyim ve Bastırma Stratejisi: Öte yandan dışavurumcu bastırma stratejisini kullananların stres düzeylerinin daha yüksek olmasının yanı sıra, bu yöntemi kullananlardan daha az sayıda güç deneyim yaşamış olanların stresleri daha yüksektir.
  4. Duygu Kontrol Stratejisi Kullanım Sıklığı: Belirli bir değerin altında sıklıkta yeniden değerlendirme yöntemini kullananların ve belirli bir değerin üzerinde sıklıkta dışavurumcu bastırma yöntemini kullananların benzer şekilde, güç deneyim miktarından bağımsız olarak daha yüksek strese sahip oldukları görülmüştür.
  5. Bilişsel Esneklik vs. Güç Deneyim İlişkisi: Bilişsel esneklik değerlerinin ise güç deneyim miktarıyla ters orantılı olduğu görülmüştür.

Kalia ve Knauft’un çalışmasını sınırlandıran iki faktör bulunuyor: Anket cevaplarının kişilerin kendiyle ilgili olduğu için sübjektif olabilmesi ve kişilerin ekonomik durumlarının araştırılmamış olması. Nitekim sosyo ekonomik düzeyi düşük bireylerin psikolojik gelişimden bağımsız şekilde yüksek stres düzeyi içeren hayatlar yaşayabildikleri açıktır.

Sonuç olarak, bireylerin çocukluklarında yaşadığı güçlüklerin onları gündelik yaşamındaki olağan uyaranları tehditkâr olarak algılamasına neden olduğu anlaşılmaktadır. Her ne kadar bu güç deneyimler bilişsel esnekliği negatif etkiliyormuş gibi görünse de sorunları farklı açılardan ele alabilmekle ilgili olan fonksiyonları olumsuz etkilemediği görülmüştür ki bu, güç deneyimlerle büyümüş bireyler için sevindirici olabilir.

KAYNAK:
– Kalia, V., & Knauft, K. (2020). Emotion regulation strategies modulate the effect of adverse childhood experiences on perceived chronic stress with implications for cognitive flexibility. Plos one, 15(6), e0235412.

    formu doldurun, biz sizi arayalım

    Veri Sorumlusu: Prof. Dr. Kemal Arıkan
    Adres: Halaskargazi Cad. No: 103, Gün Apt, Daire: 4B, 34371 Osmanbey/İstanbul
    E-posta: info@kemalarikan.com

    Paylaşmış olduğunuz kişisel ve özel nitelikli kişisel verileriniz, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na (KVKK) uygun olarak ve Tıp mevzuatı kapsamında yerine getirmiş olduğumuz hizmet ve faaliyet amaçlarımız ile bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olarak işlenmektedir. Danışanlarımız için hazırlanan Danışan KVKK aydınlatma Metnini ayrıca okuyunuz.

    Kişisel Verilerinizin Toplanması Usulü ve Hukuki Sebebi

    Kişisel verileriniz elektronik ortamda toplanmaktadır. Web sitemizdeki randevu alın kısmında form doldurduğunuzda da burada amaçla bağlantılı veri toplama faaliyeti yapılmış olacaktır.  Web sitemiz ve randevu Formunun bağlı olduğu e-posta yurt içi sunucularda barındırılmaktadır.

    Kişisel verileriniz; web sitesi üzerinden internet erişimleri 5651 sayılı kanun kapsamında log kaydı (ip adresi ve zaman damgası, trafik bilgileri, cihaz bilgisi, hangi sayfada ne kadar süre kaldığı vb.) domain-Server sağlayıcı tarafından tutulabilir. Web sitemizde reklam amaçlı çerezler kullanılmamaktadır. Çerezleri kapatma yöntemi politikada belirtilmektedir. Web sitesi adres, iletişim, hizmet sunulan alanlar hakkında bilgi verilmesi amacı ile uygulamaya konulmuştur.

    Kişisel verilerinizin işlenmesinin hukuki sebepleri;
    – 5651 sayılı Kanun
    – Meşru menfaat

    Kişisel Verilerinizin İşlenmesi Amacı

    Kişisel verileriniz KVKK 4/2 maddesinde belirtilen ilkeler dikkate alınarak, Sağlık ile ilgili mevzuat çerçevesinde öngörülen faaliyet çerçevesinde; sağlanan hizmetlerden yararlanabilmenizi ve hizmetlerimizin tanıtımını temin edebilmek, mevzuatın getirdiği saklama yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve diğer yükümlülüklere uymak amaçlarıyla işlenecektir.

    Kişisel verileriniz mevzuatta belirtilen süreler, mevzuatta düzenleme olmaması halinde meşru menfaat uygulamalarına bağlı olarak amaçla orantılı süre boyunca saklandıktan sonra dijital olanlar geri dönüşümsüz olarak silinme yoluyla imha edilmektedir. İlgili kişinin silme talebi halinde, mevzuata aykırı olmamak şartı ile derhal yerine getirilmektedir.

    Kişisel verileri saklanması ve imha politikamızda saklama süreleri detaylı olarak planlanmıştır. 5651 sayılı Kanuna göre trafik kayıtları en az 1 yıl tutulması gerekmektedir. Uygulamamızda 1 yıllık süreye uyulmaktadır.

    Kişisel Verilerinizin Aktarılması

    Kişisel verileriniz prensip olarak yurt dışına aktarılmamaktadır. Ancak web sitemizden sosyal medya hesaplarına (Instagram, Facebook, Twitter, Youtube) yönlendiğinizde web sitemizden ayrılmış ve yurt dışından sunulan bu hesaplara geçiş yapmış olacağınız bilinmelidir.

    Web sitemiz yurtiçinden sunulduğundan bu kapsamda alınan verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır. Aynı şekilde web sitemizde yer alan randevu formunun düştüğü mail adresi yurtiçinden sunulması sebebiyle formda yer alan kişisel verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır.

    Kişisel Verileriniz, yukarıda belirtilen amaçlara, KVKK ve diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak, yurtiçinde bulunan Turhost (veri işleyen) sunucularında barındırılmaktadır.

    Kişisel Verisi İşlenen İlgili Kişi Olarak Haklarınız

    KVKK 11. Maddesi ve yürürlükte bulunan diğer mevzuat çerçevesinde;
    Kişisel verilerinizin işlenip işlenmediğini öğrenme,

    • Kişisel verileriniz işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,
    • Kişisel verilerin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,
    • Yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,
    • Kişisel verilerinizin eksik veya yanlış işlenmiş olması halinde bunların düzeltilmesini isteme,
    • KVKK mevzuatında öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerinizin silinmesini veya yok edilmesini isteme,
    • Eksik veya yanlış verilerin düzeltilmesi ile kişisel verilerinizin silinmesi veya yok edilmesini talep ettiğinizde, bu durumun kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,
    • İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle aleyhinize bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,
    • Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğramanız halinde bu zararın giderilmesini talep etme haklarına sahipsiniz.

    Taleplerinizi Öne Sürerken Uyulması Gereken Usul ve Esaslar

    Kişisel verinin konusu olan siz ilgili kişi olarak yukarıda belirtilen haklarınızı, kullanmayı talep ettiğiniz hakka ilişkin açıklamalarınızı içeren yazılı veya Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun belirlediği diğer yöntemlerle, başvuruda talep ettiğiniz hususun açık ve anlaşılır şekilde

    Yukarda sunulan adrese ıslak imzalı olarak posta yolu ile, elden veya bizde kayıtlı olan e-posta hesabınızdan gönderebilirsiniz.

    Müracaatınıza esas teşkil eden hususların şahsınız ile ilgili olması, müracaatınızda kimlik ve adres bilgilerinizin bulunması gerekecektir. Kimlik doğrulaması bizde bulunan bilginizle sınırlı olarak yapılacaktır. Başkası adına müracaatta bulunacak iseniz; özel yetki içerir vekaletname ile başvurmanız gerekmektedir. Başvuru için özel bir format olmamakla birlikte web sitemizde bulunan başvuru formunu kullanabilirsiniz, talebinizin net bir şekilde yazılması net bir cevap verilmesini sağlayacaktır.

    Güncel Yazılar

    Haberler