Neurofeedback Tedavisinin Hafif Bilişsel Bozukluk Üzerindeki Etkisi

Neurofeedback Tedavisinin Hafif Bilişsel Bozukluk Üzerindeki Etkisi

Hafif Bilişsel Bozukluk (Mild Cognitive Impairment – MCI) beynin bilişsel fonksiyonlarında (bellek, dikkat, kafa karışıklığı, tanıma problemleri vb.) günlük aktiviteleri etkilemeyecek düzeydeki düşüşü ifade eden genel bilişsel durumdur. İlerlediği durumda Alzheimer hastalığı oluşma riski yüksek olduğu için erken tanı ve tedavi önemlidir. Tedavide yan etkisi az olan çalışmalar tercih edilirken, bu yöntemlerden biri olabilecek Neurofeedback(NF) eğitiminin etkililiği üzerine yapılan klinik çalışmalar günümüze geldikçe artan bir seyir göstermektedir.

Kısaca Neurofeedback

Neurofeedback, danışanın beyin dalgalarının izlenmesi, gerçek zamanlı olarak analiz edilmesiyle danışana beyin dalgalarını istenen düzeyde tutmasını öğreten bir beyin eğitimi yöntemidir.  Bu yöntemde danışanın başına takılan elektrotlarla beyin aktivitesi ölçülür. Kişinin sorununa göre dikkatini odaklaması ya da kaygı azalımı için rahat bir duygu durumunda kalması istenirken danışan, ekranda gördüğü kendi beyin dalgalarını istenilen düzeye getirmeye çalışır. Dalgaların istenilen eşiğe gelip gelmemesine bağlı olarak görsel veya işitsel geri bildirim verilir(video oyunları/animasyonlar/filmler vb. yöntemlerle). Böylece danışan tekrar eden seanslarla kendi beyin dalgalarını düzenlemeyi öğrenerek hastalık belirtilerini ortadan kaldırır veya belirtileri azaltır.

Hafif Bilişsel Bozukluk ve Neurofeedback Uygulamaları

Neurofeedback eğitimi depresyon, kaygı, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, otizm, travma sonrası stres bozukluğu, panik bozukluk gibi birçok psikolojik problemlerin tedavisinde tamamlayıcı yöntem olarak etkisini göstermektedir.

Yöntemin, dikkat ve beyin fonksiyonlarının kontrolü üzerindeki olumlu etkisinden hareketle hafif bilişsel bozukluğun, Alzheimer gibi demans hastalıklarına ilerlememesi için koruyucu yöntem olarak kullanılıp kullanılamayacağı araştırılmaktadır (Marlats vd.,2019)

Yeni yayınlanan bir çalışmada (Bielas ve Michalczyk, 2020) nörolojik problemleri olmayan, eğitim seviyesi üniversite düzeyinde olan orta yaşlı bireylerde beta dalgasını (12- 22 Hz) artırıcı neurofeedback protokolü uygulanmış ve beynin yönetici fonksiyonları üzerinde etkisini Stroop ve Simon testi ile ölçülmüştür. Çalışmanın sonucunda nerofeedback eğitimi alan katılımcıların cevap verme hızları eğitimi almadan önceki performanslarına göre oldukça yüksek iken, eğitimi almayan katılımcıların bu testte gösterdikleri performans değişmemiştir.

Neurofeedback uygulamasının hafif bilişsel bozukluğu olan danışanlarda etkisini araştıran bir pilot çalışmasında (Lavy vd., 2018) hafif bilişsel bozukluğu olan orta yaşlı, sağ eli baskın danışanlara beş hafta boyunca hafıza ile ilişkili bulunan üst alfa dalga bandı gücünü yükseltecek neurofeedback eğitimi verilirken, katılımcıların bilişsel performansları eğitim öncesi, sonrası ve 30 gün sonrasında takip ediliyor. Çalışmanın sonucunda neurofeedback uygulama seansıyla birlikte alfa dalgası frekansında yükseliş görülüyor ancak otuz gün sonra bu durum gözlemlenemiyor. Katılımcıların sözel ve sözel olmayan kısa süreli hafıza performansında gelişim ise eğitimden otuz gün sonra dahi etkisini sürdürüyor. Çalışmanın katılımcı sayısının az olması ve kontrol grubunun bulunmaması kısıtlamaları arasında yer alırken neurofeedback eğitimlerinde eğitimden sonraki takibin yapılması araştırmanın önemli bir kısmı. Çalışma sonucunda bilişsel performansın kısa süreli hafıza üzerinden gelişim göstermesi, yaşa bağlı hafıza problemlerinde özellikle kısa süreli hafızanın etkilenmesi, hafif bilişsel bozukluğu bulunan danışanlarda Neurofeedback uygulamasının önleyici etkisini gösterebilecek bir yöntem olabileceğini ortaya koyuyor.

Son olarak NF uygulamasının genel olarak beynin fonksiyonel bağlantılarına olan etkisini araştıran bir çalışmada (Liv vd., 2020) hafif bilişsel bozukluğu olan 40 orta yaşlı hastanın neurofeedback eğitimiyle delta, teta, alfa ve beta ritimleri EEG koherans ve faz senkronizasyonu indeksi ile incelenip, katılımcıların fonksiyonel beyin ağları oluşturuluyor. Beynin farklı bölgelerine yerleştirilen elektrotlar arası iletişimi de inceleyerek beyin bölgeleri arasındaki fonksiyonel bağlantılara bakılıyor. Katılımcılara, günde bir seanstan oluşan beş günlük bir eğitim periyodundan iki kere uygulanıyor. Çalışma sonucunda incelenen beyin dalgası ritimlerinin hepsi neurofeedback eğitimi sonrası yükseliş gösterirken beynin mantıklı düşünme, konsantrasyon, hafıza ile ilişkili görülen beta ritminin yükselişi iki eğitim periyodu boyunca devam ediyor. Fonksiyonel bağlantıların bölgelerine bakıldığında hafif bilişsel bozukluğu olan hastalarda görülen, beynin frontal ve parietal bölgeleri arasındaki zayıf bağlantının güçlendiği gözlenirken, beynin yarımküre içindeki bölgeler arasında ve yarımküreler arasındaki fonksiyonel bağlantılarda da NF eğitimi öncesine göre genel bir iyileşme gözlemleniyor.

Araştırmacılar ilk eğitimin sonunda tüm beyin dalgalarının yükselmesi ikincisinde ise beta ritmi dışında diğer ritimlerin değerlerinin düşmesini beynin yeni eğitime adapte olmaya çalışmasıyla alakalı olabileceğini düşünüyor. Çalışmanın süresinin kısa olması ve kontrol grubunun bulunmaması kısıtlamaları arasında gösterilirken, kısa süreli eğitime rağmen fonksiyonel bağlantılarda iyileşme gözlemlenmesi, uzun süreli neurofeedback eğitiminin hafif bilişsel bozukluğu olan orta yaşlı danışanlarda beyin fonksiyonlarını kontrol etmeyi öğrenerek hastalığın ilerlemesini önleyebileceğini vurguluyorlar.

KAYNAK:
– Bielas, J., & Michalczyk, Ł. (2020). Beta Neurofeedback Training Improves Attentional Control in the Elderly. Psychological reports, 33294119900348. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/0033294119900348
– Lavy, Y., Dwolatzky, T., Kaplan, Z. et al. Neurofeedback Improves Memory and Peak Alpha Frequency in Individuals with Mild Cognitive Impairment. Appl Psychophysiol Biofeedback 44, 41–49 (2019). https://doi.org/10.1007/s10484-018-9418-0
– Li, X., Zhang, J., Li, X. et al. Neurofeedback Training for Brain Functional Connectivity Improvement in Mild Cognitive Impairment. J. Med. Biol. Eng. (2020). https://doi.org/10.1007/s40846-020-00531-w
– Marlats, F., Djabelkhir-Jemmi, L., Azabou, E. et al. Comparison of effects between SMR/delta-ratio and beta1/theta-ratio neurofeedback training for older adults with Mild Cognitive Impairment: a protocol for a randomized controlled trial. Trials 20, 88 (2019). https://doi.org/10.1186/s13063-018-3170-x

Yorum yapın

Bu bölümde sadece okuduğunuz yazı ile ilgili yorumlarınızı iletin.

ONLINE RANDEVU