Otizm ve Bağırsak-Beyin Ekseni: Probiyotiklerin Rolü

Otizm ve Bağırsak-Beyin Ekseni: Probiyotiklerin Rolü

Çok çeşitli davranışsal, sosyal ve dil sorunlarıyla karakterize olan otizm (OSB), bireyin başkalarıyla iletişim kurma kapasitesini etkileyen gelişimsel bozukluktur.

Otizm geleneksel olarak bir davranış bozukluğu olarak tanımlanmıştır. Bununla birlikte, Otizmin oksidatif stres, mitokondriyal disfonksiyon ve immün düzensizlik/iltihap gibi belirli fizyolojik anormallikler ile karakterize olduğuna dair kanıtlar birikmektedir. Otizmli bireylerde bu fizyolojik anormallikleri içerdiği bulunan beyin bölgeleri; konuşma ve işitsel işleme, sosyal davranış, hafıza, duyusal ve motor koordinasyonla ilgilidir.

Genetik, otizmin nedeninde hayati bir rol oynasa da, son araştırmalarda gastrointestinal (GI) sistemin otizmin gelişiminde önemli bir rol oynadığı bulunmuştur. Karbonhidrat sindirimi ve emilimindeki düzensizliklerin, nörolojik ve davranışsal problemler üzerindeki rolü belirsizliğini korusa da, otistik hastalarda bildirilen bazı gastrointestinal problemleri açıklayabilir.

Otizmde iyileştirilmiş bağırsak sağlığı ile semptomların azalması arasında bir ilişki de bildirilmiştir. Glutensiz diyetler, kazeinsiz diyetler, pre ve probiyotik ve multivitamin takviyesini değerlendirmek için yapılan çalışmalar umut verici sonuçlar vermiştir. Probiyotiklerin otizmin ilerlemesini hafiflettiği, bilişsel ve davranışsal eksiklikleri azalttığı düşünülmektedir. Ayrıca, otistik çocuklarda GI semptomlarını hafifletmenin yanı sıra, çocukların kaygısını ve uyaranlara karşı aşırı duyarlılığını kontrol etmedeki etkinliğini gösteren bazı dikkate değer bulgular sunulmuştur.

Otizmde Değişen Bağırsak-Beyin Ekseni

Bağırsak-beyin ekseni, bağırsak mikrobiyotasından gelen sinyale erişir, beyin fonksiyonlarını etkiler. Çift yönlü iletişim, hem otonom sinir sistemini (OSS) hem de enterik sinir sistemini (ENS) içeren nöroendokrin ve nöroimmün mekanizma aracılığıyla hareket eder. Beynin bağırsak mikrobiyota sinyallemesine yönelik temel morfolojik bileşenleri, OSS’nin sempatik ve parasempatik sinirleridir.

Sempatik sistem, bağırsak-beyin ekseni, bağışıklık sistemi ve GI mikrobiyomu üçlüsünü inhibe eder. Stres koşulları altında, sempatik sistem aşırı aktive olur, bağırsak epitelinin bütünlüğü bozulur ve bağırsak hareketliliği ve salgıları değişir. Bağırsakta stres kaynaklı değişiklikler, yerleşik bakterilerin habitatını değiştirir ve mikrobiyota bileşimi veya aktivitesinde değişiklikleri teşvik eder. Hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) ekseni, beynin bağırsak mikrobiyotasının bileşimini etkilediği başka bir kritik mekanizmadır. HPA ekseni aşırı aktive olduğunda, dolaşımdaki kortizol ve proinflamatuar sitokinlerin seviyeleri önemli ölçüde yükselir.

GI yolu bakteriyel mikroflorasının bozulması, bazı sindirim sistemi bozukluklarının patofizyolojisinde önemli bir rol oynayabilir. Probiyotikler yüzyılı aşkın bir süredir tedavi yöntemi olarak kullanılmaktadır. Antibiyotik, probiyotik ve fekal transplantasyon kullanımı ile mikrobiyal modifikasyon, GI koşullarının tedavisinde etkili olmuştur. Normal bakteri mikroflorasını eski haline getirebilir ve çeşitli mekanizmalarla GI yolunun işleyişini etkileyebilirler. Otizmli çocuklarda normal gelişim gösteren çocuklara göre bağırsak mikrobiyomuyla ilgili değişiklikler görülmektedir.

Hayvan çalışmalarında, otizmde bozulduğu varsayılan tüm GI fonksiyonlarının probiyotikler tarafından iyileştirildiği gösterilmiştir. Kanıtlar, probiyotiklerin otizmli insanlar için de faydalı etkileri olabileceğini düşündürmektedir. Bununla birlikte, en uygun dozlar, tedavi süresi, fizyolojik ve immünolojik etkiler, spesifik probiyotiklerin spesifik hastalık durumlarındaki etkinliği ve zayıflamış hastalardaki güvenlik gibi GI bozukluklarında probiyotiklerin kullanımına ilişkin birçok soru gelecekteki çalışmalarda yanıtlanmaya devam etmektedir. Bu koşullarda GI işlevi (hareketlilik, salgılama, geçirgenlik), bağışıklık sistemi ve mikrobiyota arasında karmaşık bir etkileşim vardır.

KAYNAK:
Chidambaram, S. B., Tuladhar, S., Bhat, A., Mahalakshmi, A. M., Ray, B., Essa, M. M., … & Qoronfleh, M. W. (2020). Autism and Gut–Brain Axis: Role of Probiotics. Personalized Food Intervention and Therapy for Autism Spectrum Disorder Management, 587-600.