Psikiyatrik Bozuklukların Ortaya Çıkmasında RNA Gen İfadesi

Psikiyatrik Bozuklukların Ortaya Çıkmasında RNA Gen İfadesi

Amerikan Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH) bünyesinde yapılan ve Nöropsikofarmakoloji dergisinde yayınlanan yeni bir çalışma (Akula vd., 2021), gen transkiptindeki ifadesel farklılıkların – DNA’dan kopyalanan bilgilerin RNA olarak yazılması – benzer genetik risk faktörlerine sahip psikiyatrik bozukluklarda hastalık başlangıcı, semptom gelişimi ve tedaviye cevabı açıklayabildiği ortaya koydu.

Çalışmanın kıdemli bir yazarı ve derginin başkanı Francis J. McMahon, “Şizofreni, bipolar bozukluk ve majör depresif bozukluk gibi başlıca zihinsel bozukluklar ortak genetik kökenleri paylaşır, ancak her bozukluk her bireyde farklı şekilde ortaya çıkar. Biz de bu çalışmada görünen bu genetik benzerliğe rağmen, hastalıkların neden farklı olduğunu araştırmak istedik” dedi.

McMahon ve meslektaşları, beynin transkriptomunun bu konuda bazı ipuçları barındırabileceğini düşünüyorlardı. Transkriptom, vücutta bulunan tüm transkript setidir. İnsan genomu, hücrelerimizi korumaya ve inşa etmeye yardımcı olacak talimatlar içeren DNA’dan oluşur. Bu talimatlar okunmalı ve daha sonra uygulanabilmeleri için RNA yazılımı da diyebileceğimiz sözde “transkriptlere” kopyalanmalıdır. Tek bir genden birçok farklı transkript kopyalanabilir ve çeşitli çıktılar elde edilebilir.

Araştırmacılar, şizofreni, bipolar bozukluk, majör depresif bozukluk veya bilinen bir psikiyatrik bozukluğu olmayan 200 kişinin beyin transkripttomlarını incelemek için ölüm sonrası doku örneklerini kullandılar. Duygudurum bozuklukları, ödül, dürtü kontrolü ve duygu düzenlemesiyle ilgili bir beyin bölgesi olan subgenual anterior singulat kortekste ifade edilen genleri ve RNA transkriptleri incelediler.

Çalışmanın önceki gen çalışmalarından ayrılan en büyük özelliği gen transkriptlerinin çok daha büyük bir çözünürlükte incelenmiş olması. Nadir görülen transkriptleri tespit etme olasılığını artırmak için, araştırmacılar transkriptleri önceki çalışmalarda kullanılanlardan yaklaşık dört kat daha büyük bir çözünürlükte sıraladılar. Bu teknik, daha düşük çözünürlükte aynı yöntemi kullanan önceki çalışmalardan 1.5 kat daha fazla transkript belirledi ve bu sıralama yönteminin, aksi takdirde gözden kaçan birçok transkripti aldığını doğruladı.

Araştırmacılar, gruplar arasındaki farklılıkları gen ifadesi düzeyinde incelediğinde, psikiyatrik bozukluğu olan bireyler ile olmayan bireyler arasında az bir farklılık buldular. Ancak, transkriptlere odaklandıklarında, iki gruptaki bireyler arasında iki ila üç kat daha fazla farklılık buldular. En göze çarpan farklılıklar, psikiyatrik bozukluğu olan iki grup birey arasındaki transkriptleri karşılaştırdıklarında ortaya çıktı – örneğin, bipolar bozukluğa karşı şizofreni, depresyona karşı şizofreni veya depresyona karşı bipolar bozukluk.

Dr. McMahon, “Psikiyatrik bozuklukları transkript düzeyindeki analizlerimizde karşılaştırdığımız zaman bu keskin farklılıkları görmeye başladık. Daha yüksek ya da daha düşük seviyede üretilerek farklı şekilde ortaya çıkan çoğu transkript, farklı bozuklukları olan kişilerde zıt yönlerde ifade edildiği ortaya çıktı. Örneğin; duygudurum bozukluğu olan bireylerde aynı yönde ifade edilen transkriptler, şizofrenisi olan bireylerde tam tersi yönde ifade edilmiştir. ”

Daha belirgin bir biçimde ifade etmek gerekirse, SMARCA2 genindeki farklı transkriptler (bu gen, nöronal gelişimde önemli olan diğer birçok genin ifadesini düzenler ve otizm spektrum bozukluğu için bir risk geni olarak da bilinmektedir), şizofreni hastalarında bipolar bozukluğu olan kişilere göre daha farklı ifade edildiği görüldü.

Bir genin bazı bölümleri, transkripsiyon işlemi sırasında baskılanabilir veya ifade edilebilir. Araştırmada, belirli genlerin dışında, bu baskılama ve ifade süreçlerini düzenleyen, splicing kantitatif özellik lokusları (sQTL’ler) adı verilen ortak bir genetik varyantın, bireylerin her bir bozukluk için ne kadar riskte olduğunu ifade eden kalıtsal bir belirteç olabileceği ortaya konmuştur.

McMahon, “Farklı bozukluklar arasında gen ifadesindeki ince farklılıkların, transkript düzeyinde daha belirgin ve tanıya özgü değişiklikleri yansıttığını bulduk. Bir hücre, aynı genden birçok farklı transkript ifade edebilir, bu da farklı proteinlerle ve potansiyel olarak farklı hastalık süreçleriyle sonuçlanabilir.” ifadeleriyle çalışmalarının önemini vurguladı.

Sonuç olarak, transkriptlerin işlevlerini, beyin bölgelerine bağlı transkriptomik farklılıkları daha iyi anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Bununla birlikte, mevcut çalışma, psikiyatrik bozuklukların başlangıç, ilerleme ve semptomlarda bireylere göre nasıl değiştiğinin tam bir resmini elde etmek için transkript düzeyindeki farklılıkları anlamanın önemine ışık tutmaktadır.

KAYNAK:
– Distinctness of Mental Disorders Traced to Differences in Gene Readouts, Neuroscience News.
– Akula, N., Marenco, S., Johnson, K. et al. Deep transcriptome sequencing of subgenual anterior cingulate cortex reveals cross-diagnostic and diagnosis-specific RNA expression changes in major psychiatric disorders. Neuropsychopharmacol. (2021). https://doi.org/10.1038/s41386-020-00949-5

    formu doldurun, biz sizi arayalım

    Veri Sorumlusu: Prof. Dr. Kemal Arıkan
    Adres: Halaskargazi Cad. No: 103, Gün Apt, Daire: 4B, 34371 Osmanbey/İstanbul
    E-posta: info@kemalarikan.com

    Paylaşmış olduğunuz kişisel ve özel nitelikli kişisel verileriniz, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na (KVKK) uygun olarak ve Tıp mevzuatı kapsamında yerine getirmiş olduğumuz hizmet ve faaliyet amaçlarımız ile bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olarak işlenmektedir. Danışanlarımız için hazırlanan Danışan KVKK aydınlatma Metnini ayrıca okuyunuz.

    Kişisel Verilerinizin Toplanması Usulü ve Hukuki Sebebi

    Kişisel verileriniz elektronik ortamda toplanmaktadır. Web sitemizdeki randevu alın kısmında form doldurduğunuzda da burada amaçla bağlantılı veri toplama faaliyeti yapılmış olacaktır.  Web sitemiz ve randevu Formunun bağlı olduğu e-posta yurt içi sunucularda barındırılmaktadır.

    Kişisel verileriniz; web sitesi üzerinden internet erişimleri 5651 sayılı kanun kapsamında log kaydı (ip adresi ve zaman damgası, trafik bilgileri, cihaz bilgisi, hangi sayfada ne kadar süre kaldığı vb.) domain-Server sağlayıcı tarafından tutulabilir. Web sitemizde reklam amaçlı çerezler kullanılmamaktadır. Çerezleri kapatma yöntemi politikada belirtilmektedir. Web sitesi adres, iletişim, hizmet sunulan alanlar hakkında bilgi verilmesi amacı ile uygulamaya konulmuştur.

    Kişisel verilerinizin işlenmesinin hukuki sebepleri;
    – 5651 sayılı Kanun
    – Meşru menfaat

    Kişisel Verilerinizin İşlenmesi Amacı

    Kişisel verileriniz KVKK 4/2 maddesinde belirtilen ilkeler dikkate alınarak, Sağlık ile ilgili mevzuat çerçevesinde öngörülen faaliyet çerçevesinde; sağlanan hizmetlerden yararlanabilmenizi ve hizmetlerimizin tanıtımını temin edebilmek, mevzuatın getirdiği saklama yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve diğer yükümlülüklere uymak amaçlarıyla işlenecektir.

    Kişisel verileriniz mevzuatta belirtilen süreler, mevzuatta düzenleme olmaması halinde meşru menfaat uygulamalarına bağlı olarak amaçla orantılı süre boyunca saklandıktan sonra dijital olanlar geri dönüşümsüz olarak silinme yoluyla imha edilmektedir. İlgili kişinin silme talebi halinde, mevzuata aykırı olmamak şartı ile derhal yerine getirilmektedir.

    Kişisel verileri saklanması ve imha politikamızda saklama süreleri detaylı olarak planlanmıştır. 5651 sayılı Kanuna göre trafik kayıtları en az 1 yıl tutulması gerekmektedir. Uygulamamızda 1 yıllık süreye uyulmaktadır.

    Kişisel Verilerinizin Aktarılması

    Kişisel verileriniz prensip olarak yurt dışına aktarılmamaktadır. Ancak web sitemizden sosyal medya hesaplarına (Instagram, Facebook, Twitter, Youtube) yönlendiğinizde web sitemizden ayrılmış ve yurt dışından sunulan bu hesaplara geçiş yapmış olacağınız bilinmelidir.

    Web sitemiz yurtiçinden sunulduğundan bu kapsamda alınan verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır. Aynı şekilde web sitemizde yer alan randevu formunun düştüğü mail adresi yurtiçinden sunulması sebebiyle formda yer alan kişisel verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır.

    Kişisel Verileriniz, yukarıda belirtilen amaçlara, KVKK ve diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak, yurtiçinde bulunan Turhost (veri işleyen) sunucularında barındırılmaktadır.

    Kişisel Verisi İşlenen İlgili Kişi Olarak Haklarınız

    KVKK 11. Maddesi ve yürürlükte bulunan diğer mevzuat çerçevesinde;
    Kişisel verilerinizin işlenip işlenmediğini öğrenme,

    • Kişisel verileriniz işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,
    • Kişisel verilerin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,
    • Yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,
    • Kişisel verilerinizin eksik veya yanlış işlenmiş olması halinde bunların düzeltilmesini isteme,
    • KVKK mevzuatında öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerinizin silinmesini veya yok edilmesini isteme,
    • Eksik veya yanlış verilerin düzeltilmesi ile kişisel verilerinizin silinmesi veya yok edilmesini talep ettiğinizde, bu durumun kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,
    • İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle aleyhinize bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,
    • Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğramanız halinde bu zararın giderilmesini talep etme haklarına sahipsiniz.

    Taleplerinizi Öne Sürerken Uyulması Gereken Usul ve Esaslar

    Kişisel verinin konusu olan siz ilgili kişi olarak yukarıda belirtilen haklarınızı, kullanmayı talep ettiğiniz hakka ilişkin açıklamalarınızı içeren yazılı veya Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun belirlediği diğer yöntemlerle, başvuruda talep ettiğiniz hususun açık ve anlaşılır şekilde

    Yukarda sunulan adrese ıslak imzalı olarak posta yolu ile, elden veya bizde kayıtlı olan e-posta hesabınızdan gönderebilirsiniz.

    Müracaatınıza esas teşkil eden hususların şahsınız ile ilgili olması, müracaatınızda kimlik ve adres bilgilerinizin bulunması gerekecektir. Kimlik doğrulaması bizde bulunan bilginizle sınırlı olarak yapılacaktır. Başkası adına müracaatta bulunacak iseniz; özel yetki içerir vekaletname ile başvurmanız gerekmektedir. Başvuru için özel bir format olmamakla birlikte web sitemizde bulunan başvuru formunu kullanabilirsiniz, talebinizin net bir şekilde yazılması net bir cevap verilmesini sağlayacaktır.

    Güncel Yazılar

    Haberler