Doğruluk Kontrolü Yapmanın Bize Nasıl Bir Faydası Olur?

Doğruluk Kontrolü Yapmanın Bize Nasıl Bir Faydası Olur?

Dayanaksız bir ifadeyi yeteri kadar sık duyduğunuz zaman, bunun doğru olduğuna inanmaya başlamanız muhtemeldir. “Yanılsamalı gerçeklik etkisi” olarak da bilinen bu olgu, politikacılar ve reklamcılar tarafından kendi çıkarları için kullanılmaktadır ve şayet bundan etkilenmediğinizi düşünüyorsanız, yanılıyorsunuz demektir. Esasen, bu yılın başlarında, insanların, bireysel bilişsel profillerinden bağımsız olarak, söz konusu etkiye eğilimli olduklarını tespit eden bir çalışmanın haberini yapmıştık.

Fakat bu durum, kendimizi illüzyondan korumak için çaresiz olduğumuz anlamına gelmemektedir. Cognition Dergisinde yayımlanan bir çalışmada, asılsız bir iddianın doğruluğunu kontrol etmek üzere kendi bilgimizi kullanmanın, söz konusu asılsız iddia yinelendiğinde ona inanmamızı engelleyebileceği tespit edilmiştir. Fakat bunu sağlamak için biraz uğraşmamız gerekebilir.

Yanılsamalı gerçeklik etkisi, yinelenen ifadeleri daha akıcı bir şekilde işliyor olmamızdan, yani akıcılık duygusunu o ifadenin doğru olduğuna dair bir sinyal olarak algılamamızdan kaynaklanmaktadır. Doğrusunu biliyor olmamıza karşın, “Leopar, en hızlı kara hayvanıdır” ifadesinde olduğu gibi yanlış olduğunu bildiğimiz bir görüşü üst üste duyduğumuzda, bu etki gerçekleşir. Fakat Harvard Üniversitesi’nden Nadia Brashier ve çalışma arkadaşları, insanlardan bir ifadenin doğruluğuna odaklanmalarını istemenin, insanların akıcılık duygusundan sakınarak kendi bilgilerini kullanmalarını teşvik edip etmeyeceğini merak etmiştir.

Ekip, ilk çalışma kapsamında, 103 katılımcıdan, bazıları doğru (örn. Kanallarıyla ünlü İtalyan şehri, Venedik’tir) ve bazıları yanlış olan (Güneş’e en yakın gezegen, Venüs’tür”) 60 adet yaygın gerçeği okumalarını istemiştir. Bir grup, her bir ifadenin ne denli ilginç olduğunu değerlendirirken, diğer grup da bu ifadelerin ne derece doğru olduklarını değerlendirmiştir. Ardından, çalışmanın ikinci kısmında, her iki grup da aynı 60 ifadeye ek olarak, yine doğru ve yanlış ifadelerden oluşan 60 adet yeni ifadeyi görmüş ve doğruluklarını değerlendirmiştir.

Araştırmacılar, çalışmanın birinci kısmında ifadelerin ne denli ilginç olduklarına odaklanan katılımcıların, yanılsamalı gerçeklik etkisini gösterdiklerini, hemen ardından, yanlış olan yeni ifadelerden halihazırda daha doğru olduğunu gördükleri yanlış ifadeleri derecelendirdiklerini
tespit etmişlerdir. Fakat ilk olarak ifadelerin doğruluğuna odaklanmış olan grup, bu etkiyi göstermemiş, yeni ve yinelenen yanlış ifadeleri eşit derecede doğru olarak değerlendirmiştir.

Bu bulgu, bir ifadeyle ilk karşılaştığımızda bu ifadenin ciddi anlamda değerlendirilmesi için kendi bilgilerimizin kullanılmasının, yanılsamalı gerçeklik etkisine karşı gelmemizi sağlayabileceğini ortaya koymaktadır. Bunun epey uzun süren etkilere sahip olduğu da görülmektedir. Ekip, başka bir deneyde, ilk olarak ifadelerin doğruluğuna odaklanan katılımcıların, iki gün sonra bile yanılsamalı gerçeklik etkisine yenik düşme emaresi göstermediklerini tespit etmiştir.

Fakat bir ifadenin doğruluğunun değerlendirilmesi, yalnızca halihazırda uygun bilgilere sahip olmamız halinde faydalıdır (örn. Güneş’e en yakın gezegen Venüs değil, Merkür’dür”). Ekip, başka çalışmalarda, katılımcıların hakkında çok fazla bilgisi olmadığı “Garfield, ABD’nin yirmi birinci başkanıydı” gibi daha muğlak yanlış ifadelerin doğruluğunun değerlendirilmesinin, ilerleyen aşamalarda, yanılsamalı gerçeklik etkisine karşı bir koruma sağlamadığını tespit etmiştir. Yalnızca kendi bilgilerimizi kullanmaktan çok daha fazla çaba gerektiren İnternet veya referans kitaplar gibi harici kaynaklara karşı doğruluk kontrolü yapmanın, bu gibi durumlarda illüzyonla mücadele etme konusunda etkili olup olmadığını bilmek, ilginç olurdu.

Yine de, yanlış ifadelere karşı gelmek için gereken arka plan bilgisine sahip olmanın her zaman yeterli olmayacağı, yazarlar tarafından dile getirilmektedir; sonuçları, bireylerin esasen ilgili bilgileri kullanmaya “itilmesi” gerekebileceğini ortaya koymaktadır. “Eğitim, yanlış bilgi krizine yönelik çözümün yalnızca bir kısmını teşkil etmektedir; insanları, karşılaştıkları iddiaları, halihazırda bildikleriyle kıyaslamaya teşvik etmemiz de gereklidir.” açıklamasını yapmaktadırlar.

Yazan: Matthew Warren

    formu doldurun, biz sizi arayalım

    Veri Sorumlusu: Prof. Dr. Kemal Arıkan
    Adres: Halaskargazi Cad. No: 103, Gün Apt, Daire: 4B, 34371 Osmanbey/İstanbul
    E-posta: info@kemalarikan.com

    Paylaşmış olduğunuz kişisel ve özel nitelikli kişisel verileriniz, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na (KVKK) uygun olarak ve Tıp mevzuatı kapsamında yerine getirmiş olduğumuz hizmet ve faaliyet amaçlarımız ile bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olarak işlenmektedir. Danışanlarımız için hazırlanan Danışan KVKK aydınlatma Metnini ayrıca okuyunuz.

    Kişisel Verilerinizin Toplanması Usulü ve Hukuki Sebebi

    Kişisel verileriniz elektronik ortamda toplanmaktadır. Web sitemizdeki randevu alın kısmında form doldurduğunuzda da burada amaçla bağlantılı veri toplama faaliyeti yapılmış olacaktır.  Web sitemiz ve randevu Formunun bağlı olduğu e-posta yurt içi sunucularda barındırılmaktadır.

    Kişisel verileriniz; web sitesi üzerinden internet erişimleri 5651 sayılı kanun kapsamında log kaydı (ip adresi ve zaman damgası, trafik bilgileri, cihaz bilgisi, hangi sayfada ne kadar süre kaldığı vb.) domain-Server sağlayıcı tarafından tutulabilir. Web sitemizde reklam amaçlı çerezler kullanılmamaktadır. Çerezleri kapatma yöntemi politikada belirtilmektedir. Web sitesi adres, iletişim, hizmet sunulan alanlar hakkında bilgi verilmesi amacı ile uygulamaya konulmuştur.

    Kişisel verilerinizin işlenmesinin hukuki sebepleri;
    – 5651 sayılı Kanun
    – Meşru menfaat

    Kişisel Verilerinizin İşlenmesi Amacı

    Kişisel verileriniz KVKK 4/2 maddesinde belirtilen ilkeler dikkate alınarak, Sağlık ile ilgili mevzuat çerçevesinde öngörülen faaliyet çerçevesinde; sağlanan hizmetlerden yararlanabilmenizi ve hizmetlerimizin tanıtımını temin edebilmek, mevzuatın getirdiği saklama yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve diğer yükümlülüklere uymak amaçlarıyla işlenecektir.

    Kişisel verileriniz mevzuatta belirtilen süreler, mevzuatta düzenleme olmaması halinde meşru menfaat uygulamalarına bağlı olarak amaçla orantılı süre boyunca saklandıktan sonra dijital olanlar geri dönüşümsüz olarak silinme yoluyla imha edilmektedir. İlgili kişinin silme talebi halinde, mevzuata aykırı olmamak şartı ile derhal yerine getirilmektedir.

    Kişisel verileri saklanması ve imha politikamızda saklama süreleri detaylı olarak planlanmıştır. 5651 sayılı Kanuna göre trafik kayıtları en az 1 yıl tutulması gerekmektedir. Uygulamamızda 1 yıllık süreye uyulmaktadır.

    Kişisel Verilerinizin Aktarılması

    Kişisel verileriniz prensip olarak yurt dışına aktarılmamaktadır. Ancak web sitemizden sosyal medya hesaplarına (Instagram, Facebook, Twitter, Youtube) yönlendiğinizde web sitemizden ayrılmış ve yurt dışından sunulan bu hesaplara geçiş yapmış olacağınız bilinmelidir.

    Web sitemiz yurtiçinden sunulduğundan bu kapsamda alınan verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır. Aynı şekilde web sitemizde yer alan randevu formunun düştüğü mail adresi yurtiçinden sunulması sebebiyle formda yer alan kişisel verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır.

    Kişisel Verileriniz, yukarıda belirtilen amaçlara, KVKK ve diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak, yurtiçinde bulunan Turhost (veri işleyen) sunucularında barındırılmaktadır.

    Kişisel Verisi İşlenen İlgili Kişi Olarak Haklarınız

    KVKK 11. Maddesi ve yürürlükte bulunan diğer mevzuat çerçevesinde;
    Kişisel verilerinizin işlenip işlenmediğini öğrenme,

    • Kişisel verileriniz işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,
    • Kişisel verilerin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,
    • Yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,
    • Kişisel verilerinizin eksik veya yanlış işlenmiş olması halinde bunların düzeltilmesini isteme,
    • KVKK mevzuatında öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerinizin silinmesini veya yok edilmesini isteme,
    • Eksik veya yanlış verilerin düzeltilmesi ile kişisel verilerinizin silinmesi veya yok edilmesini talep ettiğinizde, bu durumun kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,
    • İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle aleyhinize bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,
    • Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğramanız halinde bu zararın giderilmesini talep etme haklarına sahipsiniz.

    Taleplerinizi Öne Sürerken Uyulması Gereken Usul ve Esaslar

    Kişisel verinin konusu olan siz ilgili kişi olarak yukarıda belirtilen haklarınızı, kullanmayı talep ettiğiniz hakka ilişkin açıklamalarınızı içeren yazılı veya Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun belirlediği diğer yöntemlerle, başvuruda talep ettiğiniz hususun açık ve anlaşılır şekilde

    Yukarda sunulan adrese ıslak imzalı olarak posta yolu ile, elden veya bizde kayıtlı olan e-posta hesabınızdan gönderebilirsiniz.

    Müracaatınıza esas teşkil eden hususların şahsınız ile ilgili olması, müracaatınızda kimlik ve adres bilgilerinizin bulunması gerekecektir. Kimlik doğrulaması bizde bulunan bilginizle sınırlı olarak yapılacaktır. Başkası adına müracaatta bulunacak iseniz; özel yetki içerir vekaletname ile başvurmanız gerekmektedir. Başvuru için özel bir format olmamakla birlikte web sitemizde bulunan başvuru formunu kullanabilirsiniz, talebinizin net bir şekilde yazılması net bir cevap verilmesini sağlayacaktır.

    Güncel Yazılar

    Haberler