Haksızlığı Cezalandırma Davranışında Beynin Farklı Bölgeleri Arasındaki Bağlantının Etkisi

Haksızlığı Cezalandırma Davranışında Beynin Farklı Bölgeleri Arasındaki Bağlantının Etkisi

HSE üniversitesinde yapılan araştırmaya göre, beynin iki bölgesi arasındaki bağlantı güçlendikçe (dorsolateral prefrontal korteks ile temporal-parietal lob) insanların başkalarını bencil davranışlar için cezalandırma eğilimi azalıyor.

Sosyal normlar günlük hayatın işleyişi için gerekli. Nitekim, çeşitli sosyal normların varlığı sayesinde günlük hayatta insanlarla öngörebildiğimiz ve üretken olabildiğimiz etkileşimlerimiz oluyor. Buna rağmen, bu normların varlığı onlara uyulacağını garanti etmiyor; bu da normların ihlali için cezai uygulamaları gerekli kılıyor. Birçok sosyal ceza biçimleri bu sayede toplumlarda düzen ve iş birliğini sağlamak ve pekiştirmekte önemli bir araç oluyor. Ceza uygulayan kişiye göre ikinci şahıs (ihlalin mağduru tarafından) ya da üçüncü şahıs (dışarıdan bir gözlemci tarafından) cezalandırma olarak adlandırılabiliyor. Araştırmada ise katılımcıların üçüncü şahıs olarak cezalandırma davranışları inceleniyor.

Tüm beyin yapıları ve bağlantıları bu üçüncü şahıs-cezalandırmadaki karar verme sürecine dahil olur. Ancak anahtar beyin bölgeleri Dorsolateral prefrontal korteks (DLPFC) ve temporoparietal kavşaktır (TPJ). Araştırmacılar TPJ’nin norm ihlalindeki kabahat, suç seviyesini ve kasıtlılığı değerlendirdiğini, DLPFC’nin ise bu suç değerlendirmesi sinyalini alıp ceza hakkında spesifik bir karara dönüştürdüğünü varsayıyor.

Cezalandırmaya karar verme sürecinde bahsedilen TPJ ve DLPFC arasındaki iletişim ve etkileşim önemli. HSE üniversitesi araştırmacılarına göre bu iki bölgedeki bağlantının yoğunluğu bir insanın bir normu ihlal eden herhangi birine ceza vermeye olan istekliliğini etkiliyor.

Bunu kanıtlamak için araştırmacılar bir nörogörüntüleme deneyi yürüttüler. İlk olarak, katılımcıların beyin aktivitesi EEG ile on dakika boyunca ölçüldü. Bu sayede beynin farklı bölgeleri arasındaki bağlantının gücü elde edildi. EEG’den hemen sonra, katılımcılar iki kişi arasında gerçekleşen ‘diktatör oyunu’ oynamasını izledi.

Diktatör oyununda iki katılımcıdan bir tanesi diktatör rolünü üstlenir, deneyi yürütenler bu oyuncuya bir miktar para verir ve parayı diğer katılımcıyla istediği şekilde paylaşabileceğini ya da paranın hepsini kendine saklayabileceği söylenir, oyunda ikinci katılımcının herhangi bir rolü yoktur. Oyunu dışarıdan izleyen üçüncü şahsa da bir miktar para verilir ve diktatör adil bir dağıtım yapmazsa bir miktar para karşılığında diktatöre kendi harcadığı paranın iki katı kadar para cezası yazabileceği söylenir. Örneğin, katılımcılar 20 birim bütçe verilen katılımcılar 5 birim ödeyerek diktatörden 10 birim para kesilmesini sağlayabilir. Katılımcılar cezalandırmak için para ödemediğinde bu bütçe deneyden sonra kendisine verileceği söylenir.

Araştırmacılar deneyden önce iki tahminde bulunur:

  1. Diktatörün paylaşımı adil olmadığında verilen ortalama ceza adil paylaşımda verilenden fazla olacaktır.
  2. Ceza verme eğilimiyle frontal ve temporo-parietal bölgelerdeki EEG aktivitesi arasında bir ilişki vardır.
  3. Frontal ve temporo-parietal bölgeler arasındaki sinirsel bağlantıların gücü ile üçüncü şahıs tarafından ceza verme davranışı arasında ilişki vardır.

Deneyin sonunda,

  1. Adil olmayan paylaşımlarda üçüncü taraf (katılımcılar) anlamlı bir şekilde daha yüksek cezalar vermiştir.
  2. Katılımcıların fronto-parietal bölgelerde EEG alfa dalgalarıyla ile ceza verme davranışı arasında ters bir ilişki vardır.
  3. Beynin bahsedilen iki bölümü arasında daha bağlantı güçlendikçe, verilen cezanın daha yüksek olduğu tespit edildi. Araştırmacılar bu durumu, adil olmayan davranışın daha güçlü bir suç/kabahat değerlendirme sinyaline sebep olacağı bundan dolayı da daha katı bir cezalandırma uygulayacağı sonucuna ulaştı.

Sonuç olarak bu deney, beyin yapılarımızın ve işleyişlerindeki farklılıkların ahlaki seçim ve davranışlarımızdaki bireysel farklılıkların bir kısmını açıklama konusunda önemli bulgular edinmiştir.

KAYNAK:
– Zinchenko O., Nikulin V. (2021). Wired to punish? Electroencephalographic study of the resting-state neuronal oscillations underlying third-party. Neuroscience,471, 1-10.

    formu doldurun, biz sizi arayalım

    Veri Sorumlusu: Prof. Dr. Kemal Arıkan
    Adres: Halaskargazi Cad. No: 103, Gün Apt, Daire: 4B, 34371 Osmanbey/İstanbul
    E-posta: info@kemalarikan.com

    Paylaşmış olduğunuz kişisel ve özel nitelikli kişisel verileriniz, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na (KVKK) uygun olarak ve Tıp mevzuatı kapsamında yerine getirmiş olduğumuz hizmet ve faaliyet amaçlarımız ile bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olarak işlenmektedir. Danışanlarımız için hazırlanan Danışan KVKK aydınlatma Metnini ayrıca okuyunuz.

    Kişisel Verilerinizin Toplanması Usulü ve Hukuki Sebebi

    Kişisel verileriniz elektronik ortamda toplanmaktadır. Web sitemizdeki randevu alın kısmında form doldurduğunuzda da burada amaçla bağlantılı veri toplama faaliyeti yapılmış olacaktır.  Web sitemiz ve randevu Formunun bağlı olduğu e-posta yurt içi sunucularda barındırılmaktadır.

    Kişisel verileriniz; web sitesi üzerinden internet erişimleri 5651 sayılı kanun kapsamında log kaydı (ip adresi ve zaman damgası, trafik bilgileri, cihaz bilgisi, hangi sayfada ne kadar süre kaldığı vb.) domain-Server sağlayıcı tarafından tutulabilir. Web sitemizde reklam amaçlı çerezler kullanılmamaktadır. Çerezleri kapatma yöntemi politikada belirtilmektedir. Web sitesi adres, iletişim, hizmet sunulan alanlar hakkında bilgi verilmesi amacı ile uygulamaya konulmuştur.

    Kişisel verilerinizin işlenmesinin hukuki sebepleri;
    – 5651 sayılı Kanun
    – Meşru menfaat

    Kişisel Verilerinizin İşlenmesi Amacı

    Kişisel verileriniz KVKK 4/2 maddesinde belirtilen ilkeler dikkate alınarak, Sağlık ile ilgili mevzuat çerçevesinde öngörülen faaliyet çerçevesinde; sağlanan hizmetlerden yararlanabilmenizi ve hizmetlerimizin tanıtımını temin edebilmek, mevzuatın getirdiği saklama yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve diğer yükümlülüklere uymak amaçlarıyla işlenecektir.

    Kişisel verileriniz mevzuatta belirtilen süreler, mevzuatta düzenleme olmaması halinde meşru menfaat uygulamalarına bağlı olarak amaçla orantılı süre boyunca saklandıktan sonra dijital olanlar geri dönüşümsüz olarak silinme yoluyla imha edilmektedir. İlgili kişinin silme talebi halinde, mevzuata aykırı olmamak şartı ile derhal yerine getirilmektedir.

    Kişisel verileri saklanması ve imha politikamızda saklama süreleri detaylı olarak planlanmıştır. 5651 sayılı Kanuna göre trafik kayıtları en az 1 yıl tutulması gerekmektedir. Uygulamamızda 1 yıllık süreye uyulmaktadır.

    Kişisel Verilerinizin Aktarılması

    Kişisel verileriniz prensip olarak yurt dışına aktarılmamaktadır. Ancak web sitemizden sosyal medya hesaplarına (Instagram, Facebook, Twitter, Youtube) yönlendiğinizde web sitemizden ayrılmış ve yurt dışından sunulan bu hesaplara geçiş yapmış olacağınız bilinmelidir.

    Web sitemiz yurtiçinden sunulduğundan bu kapsamda alınan verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır. Aynı şekilde web sitemizde yer alan randevu formunun düştüğü mail adresi yurtiçinden sunulması sebebiyle formda yer alan kişisel verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır.

    Kişisel Verileriniz, yukarıda belirtilen amaçlara, KVKK ve diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak, yurtiçinde bulunan Turhost (veri işleyen) sunucularında barındırılmaktadır.

    Kişisel Verisi İşlenen İlgili Kişi Olarak Haklarınız

    KVKK 11. Maddesi ve yürürlükte bulunan diğer mevzuat çerçevesinde;
    Kişisel verilerinizin işlenip işlenmediğini öğrenme,

    • Kişisel verileriniz işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,
    • Kişisel verilerin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,
    • Yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,
    • Kişisel verilerinizin eksik veya yanlış işlenmiş olması halinde bunların düzeltilmesini isteme,
    • KVKK mevzuatında öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerinizin silinmesini veya yok edilmesini isteme,
    • Eksik veya yanlış verilerin düzeltilmesi ile kişisel verilerinizin silinmesi veya yok edilmesini talep ettiğinizde, bu durumun kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,
    • İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle aleyhinize bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,
    • Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğramanız halinde bu zararın giderilmesini talep etme haklarına sahipsiniz.

    Taleplerinizi Öne Sürerken Uyulması Gereken Usul ve Esaslar

    Kişisel verinin konusu olan siz ilgili kişi olarak yukarıda belirtilen haklarınızı, kullanmayı talep ettiğiniz hakka ilişkin açıklamalarınızı içeren yazılı veya Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun belirlediği diğer yöntemlerle, başvuruda talep ettiğiniz hususun açık ve anlaşılır şekilde

    Yukarda sunulan adrese ıslak imzalı olarak posta yolu ile, elden veya bizde kayıtlı olan e-posta hesabınızdan gönderebilirsiniz.

    Müracaatınıza esas teşkil eden hususların şahsınız ile ilgili olması, müracaatınızda kimlik ve adres bilgilerinizin bulunması gerekecektir. Kimlik doğrulaması bizde bulunan bilginizle sınırlı olarak yapılacaktır. Başkası adına müracaatta bulunacak iseniz; özel yetki içerir vekaletname ile başvurmanız gerekmektedir. Başvuru için özel bir format olmamakla birlikte web sitemizde bulunan başvuru formunu kullanabilirsiniz, talebinizin net bir şekilde yazılması net bir cevap verilmesini sağlayacaktır.

    Güncel Yazılar

    Haberler