Stres ve Plastisite

Stres ve Plastisite

Beyin, stresin ve strese karşı adaptasyonun merkezi organıdır; tehdidi algılar ve ona karşı verilecek fizyolojik ve davranışsal tepkiyi belirler. Yetişkin beyni gelişmiş olmasının yanı sıra olağanüstü bir yeteneğe sahiptir.

Beynin nöronal replasman, dendritik yeniden modelleme, sinaps döngüsü dahil olmak üzere stresli deneyimlere yanıt olarak yapısal ve işlevsel plastisite göstermesi bu yeteneklerdir.

Beynin yapısal plastisite yeteneği

Bu, morfolojik, moleküler, farmakolojik, elektrofizyolojik ve davranışsal yaklaşımların bir kombinasyonu kullanılarak üç tip yapısal plastisitenin de tanındığı ve araştırıldığı hipokampusta belirgindir. Aynı zamanda, amigdala ve prefrontal korteks, anksiyete, korku, duygu-durumu, bilişsel işlevler ve davranış kontrolünün dahil olduğu beyin bölgeleri ile ilgili yeni veriler, yetişkin beyninin aslında tersine çevrilebilir yapısal plastisite yeteneğine sahip, şekillendirilebilir ve uyarlanabilir bir yapı olduğunu göstermişlerdir.

Akut ve kronik stresin olumsuz etkileri

Akut ve kronik stres, davranışların ifadesini artırabilen veya azaltabilen biliş, karar verme, anksiyete ve ruh halini destekleyen sinirsel devrede dengesizliğe neden olur. Örneğin tehdit edici bir ortamda artan korku, tedirginlik ve kaygı kısa vadede adaptif olabilir; ancak tehlike geçerse ve davranışsal durum devam ederse, bu bir tür uyumsuzluktur. Bu tür adaptif olmayan tepkiler duygudurum ve anksiyete bozukluklarında olduğu gibi, farmakolojik ve davranışsal terapilerin bir kombinasyonu ile müdahaleye ihtiyaç duyabilir.

Stres ve beyin gelişimi

Yaşamın erken dönemlerinde yaşanan stresli deneyimler, beyin gelişimi üzerinde uzun süreli etkilere sahiptir. Ayrıca bireyin yaşamda stres içeren zor durumlara yanıt verme kapasitesini etkileyebilir. Beynin sistemik fizyolojideki merkezi rolü nedeniyle nöroendokrin, otonomik, metabolik ve bağışıklık sistemi fonksiyonlarının düzenlenmesi, erken yaşamdaki olumsuz deneyimler, yetişkin sistemik ve davranışsal patofizyolojisi için geniş kapsamlı etkilere sahip olabilir.

KAYNAKÇA:

– McEwen, B. S., Eiland, L., Hunter, R. G., & Miller, M. M. (2012). Stress and anxiety: Structural plasticity and epigenetic regulation as a consequence of stress. Neuropharmacology, 62(1), 3–12. doi:10.1016/j.neuropharm.2011.07.014