Prof. Dr. Kemal Arıkan
Psikiyatrist

Frontotemporal Demans ve Sosyal Biliş

Frontotemporal Demans ve Sosyal Biliş

Başkalarının tutum ve davranışları hakkında tahminlerde bulunmak birçok verinin işlemlenmesini ve beyindeki karmaşık bir sistemin birlikte çalışmasını gerektirir. Sosyal biliş olarak da adlandırılan iletişim içinde olduğumuz kişilerin duygularını, düşüncelerini, yaptığı sosyal atıfları ve imalarını anlamak gibi bir dizi bilişsel fonksiyonu işlerken beynimizde aktif olarak faaliyet gösteren alanların tümü (amigdala, ventromedial prefrontal korteks, insula, singulat, fusiform kıvrımı ve temporoparietal birleşimi gibi) sosyal beyin olarak adlandırılıyor.

Bazı nörodejeneratif hastalıkların bu bölgeleri etkilemesi sonucu sosyal bilişte de anormallikler görülebilmektedir. Örneğin, bilişsel faaliyetlerin yaşa göre normal aralığın altında seyretmesinin genel adı olan demansta bilişsel yetenekler etkilenir. Ancak demansın türüne bağlı olarak, etkilenen bilişsel yeteneklerin nitelikleri değişebilir. Frontotemporal demansın davranışsal türü (Behavioural variant frontotemporal demantia – BvFTD) beynin frontal ve temporal bölgelerinin devamlı olarak hücre kaybına uğraması (atrofi) sonucu meydana gelen sosyal bilişi de etkileyen nörodejeneratif bir hastalıktır.

BvFTD hastalığı olanların kişilik ve davranışlarında büyük değişimler görülürken, hastaların sosyal biliş performansı, duyguları tanıma, empati gösterme, iğneleyici sözleri anlama gibi becerileri zarar görebilmektedir (Baez vd., 2014; Baez vd., 2016). İğneleyici sözlerin gerçek olup olmadığını anlamak karmaşık bir iş bunun için beynin orbitofrontal korteksi, anterior temporal bölgesi, insula ve amigdala bölgelerini kullanır ve bu bölgeler ‘sosyal beyin’ ile ilişkilidir (Ibañes ve Manes, 2012). Sosyal beyin bölgelerini de etkileyen frontotemporal demans hastalığının sosyal biliş performansını nasıl etkilediğini ölçebilecek kullanımı kolay testlerin geliştirilmesi hastalığın teşhisi için de önemli rol oynamaktadır.

KAYNAK:
– Baez, S., Manes, F., Huepe, D., Torralva, T., Fiorentino, N., Richter, F., … & Matallana, D. (2014). Primary empathy deficits in frontotemporal dementia. Frontiers in aging neuroscience, 6, 262.
– Baez, S., Morales, J. P., Slachevsky, A., Torralva, T., Matus, C., Manes, F., & Ibanez, A. (2016). Orbitofrontal and limbic signatures of empathic concern and intentional harm in the behavioral variant frontotemporal dementia. Cortex, 75, 20-32.
– Ibañez, A., & Manes, F. (2012). Contextual social cognition and the behavioral variant of frontotemporal dementia. Neurology, 78(17), 1354-1362.

Yorum yapın

Bu bölümde sadece okuduğunuz yazı ile ilgili yorumlarınızı iletin.

ONLINE RANDEVU