Psikiyatrik hastalıklarda bilişsel çarpıtmalar – 2

Psikiyatrik hastalıklarda bilişsel çarpıtmalar – 2

Çarpık düşünceler olarak da adlandırılan bilişsel çarpıtmalar gerçeklere dayanmayan abartılı bir düşünce kalıbıdır. Bilişsel çarpıtmalardan filtreleme ya hep ya hiç düşünme, aşırı genelleme ve -meli/-malı düşünce kalıpları için bir önceki yazımızı  inceleyebilirsiniz. Bu yazımızda aşağıdaki bilişsel çarpıtmalar incelenecektir.

  1. Hemen sonuca varma – akıl okuma
  2. Felaketleştirme
  3. Duygusal akıl yürütme
  4. Kişiselleştirme

Hemen Sonuca Varma – Akıl okuma

Hemen sonuca vardığınızda, bir olayı veya durumu, böyle bir sonucu destekleyen kanıtlar olmadan olumsuz yorumlarsınız. Ardından, bu varsayımınıza dayanarak tepki verirsiniz. Örneğin; Partneriniz eve ciddi bir şekilde geliyor. Ona nasıl olduğunu sormak yerine, hemen size kızdığı sonucuna varıyorsunuz. Bu varsayıma dayanarak mesafe koyuyorsunuz. Gerçekte ise, eşiniz işte kötü bir gün geçirdi. Hemen sonuca varmak veya “zihin okumak”, genellikle kalıcı bir düşüncenize veya endişenize yanıt olarak yapılan bir bilişsel çarpıtmadır. Örneğin; ilişkiniz hakkında güvensiz hissettiğiniz bir dönem partnerinizin ciddi gördüğünüzde, size olan ilgisini kaybettiği varsayımına kapılabilirsiniz.

Felaketleştirme

Felaketleştirme, yukarıda bahsedilen hemen sonuca varma ile ilgilidir. Bu düşünce kalıbında, ne kadar imkânsız olursa olsun, her senaryoda olabilecek en kötü sonuca atlarsınız. Bu bilişsel çarpıtma genellikle “ya böyleyse” sorularıyla birlikte gelir: Ya kaza geçirdiği için aramadıysa? Ya gerçekten benimle vakit geçirmek istemediği için gelmemişse? Ya bu kişiye yardım edersem ve sonunda bana ihanet ederler ya da beni terk ederlerse? Felaketleştirme özellikle panik bozuklukta yaygın olarak görülür.

Bir duruma dair felaketleştirme genelde kademeli sorularla ortaya çıkar. Örneğin; çok önemli bir toplantınız var ve gece yatmadan önce “Ya alarmım çalmazsa? Ya o zaman önemli toplantıya geç kalırsam? Ya bu iş için çok çalıştıktan sonra kovulursam?” gibi şüpheler kademeli olarak felaket senaryosunu oluşturabilir.

Duygusal Akıl Yürütme

Duygusal akıl yürütme, hissetme şeklinizin gerçeğin bir yansıması olduğuna inanmanıza neden olur. “Bu durum hakkında böyle hissediyorum, bu nedenle bu bir gerçek olmalı”, bu bilişsel çarpıtmayı tanımlar. Örneğin, bir durumda kendinizi yetersiz hissetmek, “Burada yetersizim demek ki buraya ait değilim” şeklinde düşünmenize neden olabilir. Duygusal akıl yürütme düşünce kalıbı aynı zamanda gelecekle ilgili düşüncelerinizi de etkileyebilir. Örneğin; endişeli hissederek uyandığınız bir sabah, o günün devamında kötü bir şey olacağına dair kesin olarak inanabilirsiniz.

Kişiselleştirme

Kişiselleştirme, gerçekte tamamen veya kısmen kontrolünüz dışında olan olaylardan sorumlu olduğunuza inanma durumudur. Bu bilişsel çarpıtma, genellikle ilgili tüm faktörleri düşünmeden kendinizi suçlamanıza neden olur. Kişiselleştirmeler genelde kayıplardan ya da kazalardan sonra görülebilir. Örneğin; çocuğunuz bir partiye giderken yolda kaza geçirdi. Bu durumda o partiye gitmesine izin verdiğiniz için kendinizi suçladığınız. Kişiselleştirme ile, aynı zamanda işleri kişisel olarak da alırsınız. Örneğin; arkadaşınız ebeveynlikle ilgili kişisel inançlarından bahsediyor ve siz onların sözlerini ebeveynlik tarzınıza karşı bir saldırı olarak kabul ediyorsunuz.

Sonuç

Düşüncelerimizin nasıl hissettiğimiz ve nasıl davrandığımız üzerinde büyük etkisi vardır. Bu olumsuz düşüncelere gerçekmiş gibi davrandığınızda kendinizi hatalı varsayımlara dayalı bir şekilde görme ve davranışlarınızı bu hatalı varsayımlara göre şekillendirme olasılığı oldukça yüksektir. Bilişsel çarpıtmalar serisinin bir sonraki yazısında daha az yaygın olan diğer düşünce kalıplarından bahsedilecektir.

KAYNAK:
Psychcentral. 15 Cognitive Distortions to Blame for Your Negative Thinking. Published 2022.

    formu doldurun, biz sizi arayalım

    Veri Sorumlusu: Prof. Dr. Kemal Arıkan
    Adres: Halaskargazi Cad. No: 103, Gün Apt, Daire: 4B, 34371 Osmanbey/İstanbul
    E-posta: info@kemalarikan.com

    Paylaşmış olduğunuz kişisel ve özel nitelikli kişisel verileriniz, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na (KVKK) uygun olarak ve Tıp mevzuatı kapsamında yerine getirmiş olduğumuz hizmet ve faaliyet amaçlarımız ile bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olarak işlenmektedir. Danışanlarımız için hazırlanan Danışan KVKK aydınlatma Metnini ayrıca okuyunuz.

    Kişisel Verilerinizin Toplanması Usulü ve Hukuki Sebebi

    Kişisel verileriniz elektronik ortamda toplanmaktadır. Web sitemizdeki randevu alın kısmında form doldurduğunuzda da burada amaçla bağlantılı veri toplama faaliyeti yapılmış olacaktır.  Web sitemiz ve randevu Formunun bağlı olduğu e-posta yurt içi sunucularda barındırılmaktadır.

    Kişisel verileriniz; web sitesi üzerinden internet erişimleri 5651 sayılı kanun kapsamında log kaydı (ip adresi ve zaman damgası, trafik bilgileri, cihaz bilgisi, hangi sayfada ne kadar süre kaldığı vb.) domain-Server sağlayıcı tarafından tutulabilir. Web sitemizde reklam amaçlı çerezler kullanılmamaktadır. Çerezleri kapatma yöntemi politikada belirtilmektedir. Web sitesi adres, iletişim, hizmet sunulan alanlar hakkında bilgi verilmesi amacı ile uygulamaya konulmuştur.

    Kişisel verilerinizin işlenmesinin hukuki sebepleri;
    – 5651 sayılı Kanun
    – Meşru menfaat

    Kişisel Verilerinizin İşlenmesi Amacı

    Kişisel verileriniz KVKK 4/2 maddesinde belirtilen ilkeler dikkate alınarak, Sağlık ile ilgili mevzuat çerçevesinde öngörülen faaliyet çerçevesinde; sağlanan hizmetlerden yararlanabilmenizi ve hizmetlerimizin tanıtımını temin edebilmek, mevzuatın getirdiği saklama yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve diğer yükümlülüklere uymak amaçlarıyla işlenecektir.

    Kişisel verileriniz mevzuatta belirtilen süreler, mevzuatta düzenleme olmaması halinde meşru menfaat uygulamalarına bağlı olarak amaçla orantılı süre boyunca saklandıktan sonra dijital olanlar geri dönüşümsüz olarak silinme yoluyla imha edilmektedir. İlgili kişinin silme talebi halinde, mevzuata aykırı olmamak şartı ile derhal yerine getirilmektedir.

    Kişisel verileri saklanması ve imha politikamızda saklama süreleri detaylı olarak planlanmıştır. 5651 sayılı Kanuna göre trafik kayıtları en az 1 yıl tutulması gerekmektedir. Uygulamamızda 1 yıllık süreye uyulmaktadır.

    Kişisel Verilerinizin Aktarılması

    Kişisel verileriniz prensip olarak yurt dışına aktarılmamaktadır. Ancak web sitemizden sosyal medya hesaplarına (Instagram, Facebook, Twitter, Youtube) yönlendiğinizde web sitemizden ayrılmış ve yurt dışından sunulan bu hesaplara geçiş yapmış olacağınız bilinmelidir.

    Web sitemiz yurtiçinden sunulduğundan bu kapsamda alınan verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır. Aynı şekilde web sitemizde yer alan randevu formunun düştüğü mail adresi yurtiçinden sunulması sebebiyle formda yer alan kişisel verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır.

    Kişisel Verileriniz, yukarıda belirtilen amaçlara, KVKK ve diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak, yurtiçinde bulunan Turhost (veri işleyen) sunucularında barındırılmaktadır.

    Kişisel Verisi İşlenen İlgili Kişi Olarak Haklarınız

    KVKK 11. Maddesi ve yürürlükte bulunan diğer mevzuat çerçevesinde;
    Kişisel verilerinizin işlenip işlenmediğini öğrenme,

    • Kişisel verileriniz işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,
    • Kişisel verilerin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,
    • Yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,
    • Kişisel verilerinizin eksik veya yanlış işlenmiş olması halinde bunların düzeltilmesini isteme,
    • KVKK mevzuatında öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerinizin silinmesini veya yok edilmesini isteme,
    • Eksik veya yanlış verilerin düzeltilmesi ile kişisel verilerinizin silinmesi veya yok edilmesini talep ettiğinizde, bu durumun kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,
    • İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle aleyhinize bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,
    • Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğramanız halinde bu zararın giderilmesini talep etme haklarına sahipsiniz.

    Taleplerinizi Öne Sürerken Uyulması Gereken Usul ve Esaslar

    Kişisel verinin konusu olan siz ilgili kişi olarak yukarıda belirtilen haklarınızı, kullanmayı talep ettiğiniz hakka ilişkin açıklamalarınızı içeren yazılı veya Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun belirlediği diğer yöntemlerle, başvuruda talep ettiğiniz hususun açık ve anlaşılır şekilde

    Yukarda sunulan adrese ıslak imzalı olarak posta yolu ile, elden veya bizde kayıtlı olan e-posta hesabınızdan gönderebilirsiniz.

    Müracaatınıza esas teşkil eden hususların şahsınız ile ilgili olması, müracaatınızda kimlik ve adres bilgilerinizin bulunması gerekecektir. Kimlik doğrulaması bizde bulunan bilginizle sınırlı olarak yapılacaktır. Başkası adına müracaatta bulunacak iseniz; özel yetki içerir vekaletname ile başvurmanız gerekmektedir. Başvuru için özel bir format olmamakla birlikte web sitemizde bulunan başvuru formunu kullanabilirsiniz, talebinizin net bir şekilde yazılması net bir cevap verilmesini sağlayacaktır.

    Güncel Yazılar

    Haberler