Psikiyatrik hastalıkların tedavisinde Farmakogenetik uygulaması

Psikiyatrik hastalıkların tedavisinde Farmakogenetik uygulaması

Psikiyatrik rahatsızlıkların ilaç tedavisinde, yan etki profili düşük ilaçlar tercih edilse de ilaca verilen cevap ve gözüken yan etkiler konusunda bireyler arası farklılıklar görülmesi oldukça yaygın bir durumdur.

Bir hastanın ilaca verdiği klinik yanıt, belirtilerin azaldığı “iyi etki”, değişimin olmadığı “hiçbir etki yok” ve istenmeyen durumların görüldüğü “kötüleşme” şeklinde kendini gösterebilir.

İlaca verilen yanıtta bireylerarası farklılıkları açıklayabilecek yaş, cinsiyet, vücut ağırlığı, alkol ve sigara kullanımı gibi birçok faktör bulunmaktadır. Bunun yanında genetik faktörlerin psikofarmakolojik ilaçlara verilen cevabın çeşitliliğinde etkili olduğunu gösteren çalışmaların sayısı gün geçtikçe artmaktadır.

Ayrıca, aile bireyleri arasında aynı ilaca benzer yanıt verildiğini gösteren çalışmalar farmakogenetik faktörlerin ilaca yanıtı etkileyebileceği kanısını desteklemektedir.

Farmakogenetik nedir?

Farmakogenetik, dışarıdan alınan maddelerin metabolizasyonundaki (vücutta yapım ve yıkımı gerçekleştiren kimyasal süreçler) kalıtsal farklılıkları ifade eder. İlk olarak 1959 yılında genetikçi Friedrich Vogel, bireylerin ilaç metabolizmasında ve ilaçlara verdiği cevapta kalıtsal farklılıkların önemli rolü olabileceği görüşünde bulunmuş ve farmakogenetik kavramını ortaya koymuştur.

İlaçların vücutta metbolize edilmesini sağlayan birçok enzim bulunmaktadır. İlgili enzimlerdeki genotipik çeşitlilikler metabolizmanın çalışma hızını değiştirebilmektedir. Bu çeşitlilikleri belirleyebilmek için kan ya da tükürük örneklemi alınarak genetik materyal çeşitli işlemlere tabii tutulur.

Farmakogenetik testte hangi enzimler incelenir?

Karaciğerdeki sitokrom P450 ailesi başlığı altında incelenen bir dizi enzim arasında psikiyatride klinik değeri bulunan birkaç enzim vardır;

  • CYP1A2
  • CYP3A, CYP3A4, CYP3A5
  • CYP2D6
  • CYP2C19
  • CYP2C9

Farklı ilaçlar farklı enzimler tarafından metabolize edilir. Böylece, ilgili ilacı metabolize eden enzimlerde metabolizma hızını etkileyecek genotipik farklılıklara sahip olan bireyler “yavaş metabolizma”, “hızlı metabolizma” ya da “orta metabolizma” ya da “normal metabolizma” fenotiplerine sahip olmaktadır.

Farklı metabolizmaları tespit etmek neden önemli?

Belirli bir enzim tarafından metabolize edilen ilaçların birlikte kullanılması bir dizi farmakokinetik etkileşimleri doğurur. Özellikle yavaş metabolizmaya sahip bireylerde daha ciddi sonuçlar oluşabilmektedir.

Geniş çaplı çalışmalar, bahsedilen genetik farklılıklara göre ırkları metabolizma hızını gruplandırmıştır. Çalışmaya göre; Asyalıların %1’i, Kafkasların %7’si ve Afrikalıların %7-8’i yavaş metabolizmaya sahip olup normal dozda verilen ilaçların vücutta yüksek miktarda bulunma riski taşımaktadır.

Bu sebeple, farmakogenetik testle bireyin metabolik hızını önceden bilmek uygun dozu ayarlamada ve birlikte kullanılacak uygun ilaçları belirlemede azımsanmayacak öneme sahiptir.

Sonuç

İlaç metabolizmasına etki eden genetik varyantların yanı sıra psikiyatrik rahatsızlıkların patofizyolojik mekanizmaları ve çevresel faktörler gibi başka birçok faktörün ilaca yanıt veren- vermeyen görüntüsünü oluşturmada etkili olduğu hesaba katılmalıdır. Bununla birlikte, farmakogenetik alanı hızla genişlemektedir. Hastalık süreçlerinin genomik testler aracılığıyla aydınlatılması, yeni ilaç hedeflerinin belirlenmesi ve hasta popülasyonlarının alt tiplendirilmesi, farmakolojik tedavinin bireyselleşmesine yardımcı olabilecek umut verici yöntemlerdir.

KAYNAK:
– Brigitta, B. (2002). Pathophysiology of depression and mechanisms of treatment. Dialogues in Clinical Neuroscience, 4(1), 7–20. https://doi.org/10.31887/DCNS.2002.4.1/bbondy

    formu doldurun, biz sizi arayalım

    Veri Sorumlusu: Prof. Dr. Kemal Arıkan
    Adres: Halaskargazi Cad. No: 103, Gün Apt, Daire: 4B, 34371 Osmanbey/İstanbul
    E-posta: info@kemalarikan.com

    Paylaşmış olduğunuz kişisel ve özel nitelikli kişisel verileriniz, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na (KVKK) uygun olarak ve Tıp mevzuatı kapsamında yerine getirmiş olduğumuz hizmet ve faaliyet amaçlarımız ile bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olarak işlenmektedir. Danışanlarımız için hazırlanan Danışan KVKK aydınlatma Metnini ayrıca okuyunuz.

    Kişisel Verilerinizin Toplanması Usulü ve Hukuki Sebebi

    Kişisel verileriniz elektronik ortamda toplanmaktadır. Web sitemizdeki randevu alın kısmında form doldurduğunuzda da burada amaçla bağlantılı veri toplama faaliyeti yapılmış olacaktır.  Web sitemiz ve randevu Formunun bağlı olduğu e-posta yurt içi sunucularda barındırılmaktadır.

    Kişisel verileriniz; web sitesi üzerinden internet erişimleri 5651 sayılı kanun kapsamında log kaydı (ip adresi ve zaman damgası, trafik bilgileri, cihaz bilgisi, hangi sayfada ne kadar süre kaldığı vb.) domain-Server sağlayıcı tarafından tutulabilir. Web sitemizde reklam amaçlı çerezler kullanılmamaktadır. Çerezleri kapatma yöntemi politikada belirtilmektedir. Web sitesi adres, iletişim, hizmet sunulan alanlar hakkında bilgi verilmesi amacı ile uygulamaya konulmuştur.

    Kişisel verilerinizin işlenmesinin hukuki sebepleri;
    – 5651 sayılı Kanun
    – Meşru menfaat

    Kişisel Verilerinizin İşlenmesi Amacı

    Kişisel verileriniz KVKK 4/2 maddesinde belirtilen ilkeler dikkate alınarak, Sağlık ile ilgili mevzuat çerçevesinde öngörülen faaliyet çerçevesinde; sağlanan hizmetlerden yararlanabilmenizi ve hizmetlerimizin tanıtımını temin edebilmek, mevzuatın getirdiği saklama yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve diğer yükümlülüklere uymak amaçlarıyla işlenecektir.

    Kişisel verileriniz mevzuatta belirtilen süreler, mevzuatta düzenleme olmaması halinde meşru menfaat uygulamalarına bağlı olarak amaçla orantılı süre boyunca saklandıktan sonra dijital olanlar geri dönüşümsüz olarak silinme yoluyla imha edilmektedir. İlgili kişinin silme talebi halinde, mevzuata aykırı olmamak şartı ile derhal yerine getirilmektedir.

    Kişisel verileri saklanması ve imha politikamızda saklama süreleri detaylı olarak planlanmıştır. 5651 sayılı Kanuna göre trafik kayıtları en az 1 yıl tutulması gerekmektedir. Uygulamamızda 1 yıllık süreye uyulmaktadır.

    Kişisel Verilerinizin Aktarılması

    Kişisel verileriniz prensip olarak yurt dışına aktarılmamaktadır. Ancak web sitemizden sosyal medya hesaplarına (Instagram, Facebook, Twitter, Youtube) yönlendiğinizde web sitemizden ayrılmış ve yurt dışından sunulan bu hesaplara geçiş yapmış olacağınız bilinmelidir.

    Web sitemiz yurtiçinden sunulduğundan bu kapsamda alınan verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır. Aynı şekilde web sitemizde yer alan randevu formunun düştüğü mail adresi yurtiçinden sunulması sebebiyle formda yer alan kişisel verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır.

    Kişisel Verileriniz, yukarıda belirtilen amaçlara, KVKK ve diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak, yurtiçinde bulunan Turhost (veri işleyen) sunucularında barındırılmaktadır.

    Kişisel Verisi İşlenen İlgili Kişi Olarak Haklarınız

    KVKK 11. Maddesi ve yürürlükte bulunan diğer mevzuat çerçevesinde;
    Kişisel verilerinizin işlenip işlenmediğini öğrenme,

    • Kişisel verileriniz işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,
    • Kişisel verilerin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,
    • Yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,
    • Kişisel verilerinizin eksik veya yanlış işlenmiş olması halinde bunların düzeltilmesini isteme,
    • KVKK mevzuatında öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerinizin silinmesini veya yok edilmesini isteme,
    • Eksik veya yanlış verilerin düzeltilmesi ile kişisel verilerinizin silinmesi veya yok edilmesini talep ettiğinizde, bu durumun kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,
    • İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle aleyhinize bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,
    • Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğramanız halinde bu zararın giderilmesini talep etme haklarına sahipsiniz.

    Taleplerinizi Öne Sürerken Uyulması Gereken Usul ve Esaslar

    Kişisel verinin konusu olan siz ilgili kişi olarak yukarıda belirtilen haklarınızı, kullanmayı talep ettiğiniz hakka ilişkin açıklamalarınızı içeren yazılı veya Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun belirlediği diğer yöntemlerle, başvuruda talep ettiğiniz hususun açık ve anlaşılır şekilde

    Yukarda sunulan adrese ıslak imzalı olarak posta yolu ile, elden veya bizde kayıtlı olan e-posta hesabınızdan gönderebilirsiniz.

    Müracaatınıza esas teşkil eden hususların şahsınız ile ilgili olması, müracaatınızda kimlik ve adres bilgilerinizin bulunması gerekecektir. Kimlik doğrulaması bizde bulunan bilginizle sınırlı olarak yapılacaktır. Başkası adına müracaatta bulunacak iseniz; özel yetki içerir vekaletname ile başvurmanız gerekmektedir. Başvuru için özel bir format olmamakla birlikte web sitemizde bulunan başvuru formunu kullanabilirsiniz, talebinizin net bir şekilde yazılması net bir cevap verilmesini sağlayacaktır.

    Güncel Yazılar

    Haberler