Psikiyatrik rahatsızlıklara yol açabilen bilişsel çarpıtmalar – 3

Psikiyatrik rahatsızlıklara yol açabilen bilişsel çarpıtmalar – 3

Bilişsel çarpıtmalar, olumsuz veya gerçek olmayan düşünce kalıplarıdır. Sıklıkla karşılaşılan bu olumsuz düşünce kalıpları kişide düşük özgüven, motive olamama, depresyon ve kaygı gibi bir dizi problemlere sebep olabilmektedir.

Önceki yazılarımızda bilişsel çarpıtmalarda en sık karşılaşılan negatif düşünce kalıplarını incelemiştik. Bu yazımızda aşağıdaki bilişsel çarpıtmalar incelenecektir.

  • Olumlu olanı görmezden gelme
  • Adalet yanılgıları
  • Değişim yanılgısı
  • Suçlama
  • Kontrol yanılgıları
  • Her zaman haklı olma
  • Etiketleme

Olumlu olanı görmezden gelme

Olumlu olanı görmezden gelme daha önce bahsettiğimiz bilişsel çarpıtmalardan filtrelemeye ↗ benzer. Temel fark, bir durumun olumlu yönlerini düşündüğünüzde onun değerinin olmadığını düşünmektir. Örneğin; birisi görünüşünüze iltifat ettiğinde, onun bunu sadece nezaketen söylediğini düşünmek. Ya da patronunuz size raporunuzun ne kadar kapsamlı olduğunu söylese, hemen bunun çok da önemli olmadığını, herkesin yapabileceği bir şey olduğunu düşünmek.

Adalet yanılgısı

Bu bilişsel çarpıtma, her davranışı ve durumu bir adalet ölçeğinde ölçmeyi ifade eder. Diğer insanların olaya aynı adalet değerini vermediğini gördüğünüzde buna anlam veremeyip kırılabilir ya da öfkelenebilirsiniz. Örneğin; tüm gün eşinize yemek hazırlamak veya ev işiyle geçirdiğiniz için eşinizden masaj yapmasını beklemeyi kendinize hak görüyorsunuz. Eşiniz de işten yorgun gelmiş ve daha fazla yorulmak yerine biraz dinlenmeyi kendine hak görüyor. Adalet yanılgısının yaratabileceği en büyük problem, her şeyin kendi parametrelerinize göre “adil” olması gerektiğini hissettiğiniz için belirli kişi ve durumlarla çatışma yaşamanıza neden olmasıdır. Ancak adalet nadiren mutlaktır ve çoğu zaman kişi adaleti sadece kendine hizmet ettirebilir.

Değişim yanılgısı

Değişimin yanılgısı, özellikle yeterince baskı yaptığınızda, diğer insanların sizin beklentilerinize veya ihtiyaçlarınıza uyacak şekilde yollarını değiştirmelerini beklemeniz yanılgısıdır. Örneğin; Partnerinizin her zaman çok sosyal olduğunu ve arkadaşlarla zaman geçirmeye değer verdiğini bilmenize rağmen, yalnızca size odaklanmasını istiyorsunuz. Bu sebeple partneriniz arkadaşlarıyla ne zaman dışarı çıksa, bunu kabul etmediğinizi bildiriyorsunuz. Bunu bildirmekle partnerinizin davranışını değiştirip evde kalmak isteyeceğini düşünmek değişim yanılgısı altında olduğunuzu gösterir.

Suçlama

Suçlama, başkalarını nasıl hissettiğinizden sorumlu kılmak anlamına gelir. Bu bilişsel çarpıtmayı tanımlayan en tipik ifade “Beni kötü hissettirdin” ifadesidir. Gerçekte ise, başkaları incitici davranışlarda bulunsa bile, çoğu durumda nasıl hissettiğinizin kontrolü hala sizdedir. Örneğin; partneriniz yeni elbiseniz hakkında yorum yapıyor ve günün geri kalanında kendinizi üzgün hissedip partnerinize “Kendimi kötü hissetmeme neden oluyorsun” ifadelerini kullandınız. Genelde bu çarpıtma, başkalarının sizin hayatınızı etkileme gücüne kendinizden bile daha fazla sahip olduğuna inanmaktan kaynaklanır. Başkaları da bu güce inandığında aşağıda bahsedeceğimiz kontrol yanılgılarından birini düşünmüş olur.

Kontrol yanılgıları

Kontrol yanılgıları iki zıt yöne gidebilir: Ya kendinizin ve diğer insanların hayatındaki her şeyin sorumluluğunu ya da kontrolünün sizde olduğunu düşünürsünüz ya da hayatınızdaki hiçbir şey üzerinde hiçbir kontrolünüz olmadığını hissedersiniz. Örneğin; bir başkasını mutlu veya mutsuz ettiğinizi düşünüyorsunuz. Bu kişinin tüm duygularının davranışlarınız tarafından doğrudan veya dolaylı olarak kontrol edilebileceğini düşünüyorsunuz.

Her zaman haklı olma

Bu bilişsel çarpıtmada, kendi fikirlerinizi hayatın gerçekleri olarak görüp haklı olduğunuzu kanıtlamak için büyük çaba saf edersiniz. Örneğin; ailenizin sizi yeterince desteklemediği konusunda kardeşinizle tartışıyorsunuz. Siz bunun her zaman böyle olduğuna eminsiniz, kardeşiniz ise destek konusunun duruma göre değiştiğine inanıyor. Kardeşinize sizinle aynı şekilde hissetmediği için kızıyorsunuz ve onu üzecek şeyler söylüyorsunuz. Her zaman haklı olma dürtüsü karşındaki kişinin üzüldüğünü bilmenize rağmen amacını kanıtlamak için tartışmaya devam ettiğinizde

Etiketleme

Etiketleme veya yanlış etiketleme, tek bir özelliği alıp mutlak hale getirmek anlamına gelir. Bu, kendinizi veya başkalarını tek bir olaya dayalı olarak yargılayıp tanımladığınızda olur. Örneğin; yeni takım arkadaşınızı bir toplantıdan önce makyaj yaparken görüyorsunuz ve ona “sığ” diyorsunuz, ya da zamanında rapor göndermemiş bir iş arkadaşınızı “işe yaramaz” olarak etiketliyorsunuz. Etiketleme, aslında bağlamı hesaba katmadan bir eylemi yargılamanıza yol açan aşırı bir genelleme biçimidir. Bu da kendinizi ve başkalarını doğru olmayabilecek şekillerde görmenize yol açar. Başkalarına etiket atamak, ilişkilerinizde problemlere yol açarken, bu etiketleri kendinize atadığınızda, benlik saygınıza ve güveninize zarar verebilir, kendinizi güvensiz ve endişeli hissetmenize neden olabilir.

Bir sonraki yazımızda bilişsel çarpıtmalar ve yarattığı olumsuz düşünceler için neler yapılabileceği incelenecektir.

KAYNAK:
– Psychcentral. 15 Cognitive Distortions to Blame for Your Negative Thinking. Published 2022.

    formu doldurun, biz sizi arayalım

    Veri Sorumlusu: Prof. Dr. Kemal Arıkan
    Adres: Halaskargazi Cad. No: 103, Gün Apt, Daire: 4B, 34371 Osmanbey/İstanbul
    E-posta: info@kemalarikan.com

    Paylaşmış olduğunuz kişisel ve özel nitelikli kişisel verileriniz, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na (KVKK) uygun olarak ve Tıp mevzuatı kapsamında yerine getirmiş olduğumuz hizmet ve faaliyet amaçlarımız ile bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olarak işlenmektedir. Danışanlarımız için hazırlanan Danışan KVKK aydınlatma Metnini ayrıca okuyunuz.

    Kişisel Verilerinizin Toplanması Usulü ve Hukuki Sebebi

    Kişisel verileriniz elektronik ortamda toplanmaktadır. Web sitemizdeki randevu alın kısmında form doldurduğunuzda da burada amaçla bağlantılı veri toplama faaliyeti yapılmış olacaktır.  Web sitemiz ve randevu Formunun bağlı olduğu e-posta yurt içi sunucularda barındırılmaktadır.

    Kişisel verileriniz; web sitesi üzerinden internet erişimleri 5651 sayılı kanun kapsamında log kaydı (ip adresi ve zaman damgası, trafik bilgileri, cihaz bilgisi, hangi sayfada ne kadar süre kaldığı vb.) domain-Server sağlayıcı tarafından tutulabilir. Web sitemizde reklam amaçlı çerezler kullanılmamaktadır. Çerezleri kapatma yöntemi politikada belirtilmektedir. Web sitesi adres, iletişim, hizmet sunulan alanlar hakkında bilgi verilmesi amacı ile uygulamaya konulmuştur.

    Kişisel verilerinizin işlenmesinin hukuki sebepleri;
    – 5651 sayılı Kanun
    – Meşru menfaat

    Kişisel Verilerinizin İşlenmesi Amacı

    Kişisel verileriniz KVKK 4/2 maddesinde belirtilen ilkeler dikkate alınarak, Sağlık ile ilgili mevzuat çerçevesinde öngörülen faaliyet çerçevesinde; sağlanan hizmetlerden yararlanabilmenizi ve hizmetlerimizin tanıtımını temin edebilmek, mevzuatın getirdiği saklama yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve diğer yükümlülüklere uymak amaçlarıyla işlenecektir.

    Kişisel verileriniz mevzuatta belirtilen süreler, mevzuatta düzenleme olmaması halinde meşru menfaat uygulamalarına bağlı olarak amaçla orantılı süre boyunca saklandıktan sonra dijital olanlar geri dönüşümsüz olarak silinme yoluyla imha edilmektedir. İlgili kişinin silme talebi halinde, mevzuata aykırı olmamak şartı ile derhal yerine getirilmektedir.

    Kişisel verileri saklanması ve imha politikamızda saklama süreleri detaylı olarak planlanmıştır. 5651 sayılı Kanuna göre trafik kayıtları en az 1 yıl tutulması gerekmektedir. Uygulamamızda 1 yıllık süreye uyulmaktadır.

    Kişisel Verilerinizin Aktarılması

    Kişisel verileriniz prensip olarak yurt dışına aktarılmamaktadır. Ancak web sitemizden sosyal medya hesaplarına (Instagram, Facebook, Twitter, Youtube) yönlendiğinizde web sitemizden ayrılmış ve yurt dışından sunulan bu hesaplara geçiş yapmış olacağınız bilinmelidir.

    Web sitemiz yurtiçinden sunulduğundan bu kapsamda alınan verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır. Aynı şekilde web sitemizde yer alan randevu formunun düştüğü mail adresi yurtiçinden sunulması sebebiyle formda yer alan kişisel verileriniz yurtdışına aktarılmamaktadır.

    Kişisel Verileriniz, yukarıda belirtilen amaçlara, KVKK ve diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak, yurtiçinde bulunan Turhost (veri işleyen) sunucularında barındırılmaktadır.

    Kişisel Verisi İşlenen İlgili Kişi Olarak Haklarınız

    KVKK 11. Maddesi ve yürürlükte bulunan diğer mevzuat çerçevesinde;
    Kişisel verilerinizin işlenip işlenmediğini öğrenme,

    • Kişisel verileriniz işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme,
    • Kişisel verilerin işlenme amacını ve bunların amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme,
    • Yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme,
    • Kişisel verilerinizin eksik veya yanlış işlenmiş olması halinde bunların düzeltilmesini isteme,
    • KVKK mevzuatında öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerinizin silinmesini veya yok edilmesini isteme,
    • Eksik veya yanlış verilerin düzeltilmesi ile kişisel verilerinizin silinmesi veya yok edilmesini talep ettiğinizde, bu durumun kişisel verilerinizin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme,
    • İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle aleyhinize bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme,
    • Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi sebebiyle zarara uğramanız halinde bu zararın giderilmesini talep etme haklarına sahipsiniz.

    Taleplerinizi Öne Sürerken Uyulması Gereken Usul ve Esaslar

    Kişisel verinin konusu olan siz ilgili kişi olarak yukarıda belirtilen haklarınızı, kullanmayı talep ettiğiniz hakka ilişkin açıklamalarınızı içeren yazılı veya Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun belirlediği diğer yöntemlerle, başvuruda talep ettiğiniz hususun açık ve anlaşılır şekilde

    Yukarda sunulan adrese ıslak imzalı olarak posta yolu ile, elden veya bizde kayıtlı olan e-posta hesabınızdan gönderebilirsiniz.

    Müracaatınıza esas teşkil eden hususların şahsınız ile ilgili olması, müracaatınızda kimlik ve adres bilgilerinizin bulunması gerekecektir. Kimlik doğrulaması bizde bulunan bilginizle sınırlı olarak yapılacaktır. Başkası adına müracaatta bulunacak iseniz; özel yetki içerir vekaletname ile başvurmanız gerekmektedir. Başvuru için özel bir format olmamakla birlikte web sitemizde bulunan başvuru formunu kullanabilirsiniz, talebinizin net bir şekilde yazılması net bir cevap verilmesini sağlayacaktır.

    Güncel Yazılar

    Haberler