Özgün Felsefi Psikiyatrik Aforizmalar

Kıskançlık

Kıskançlık…. Başkalarının şanslı olduğu durumlara üzülmek, şanssız olduğu durumlara sevinmek olarak tanımlanır. Bu his yaşandığında beynin (cingulate korteks gibi) derin yapıları çalışmaya başlar. Anlaşılan çok eski bir duygudur… Yetersizlik duygularının yoğunluğu ile ilişkili olduğunu öne sürerler… Oysa düşünüyorum da paylaşımcı olmayan ruhların hastalığıdır diyorum… Emek ürünü olmayanlar da dahil “hepsi benim olsun!” diyorsanız, kardeş kıskançlığını şiddetli bir şekilde yaşamışsanız derinlerde bir yerde kıskançlık içinde kıvranmaya yatkın olabilirsiniz… Emeğinizin karşılığı olmayan şeyler için kıskançlık içinde yanmak niye? Paylaşarak sevgi dolu bir ömrün tadını çıkarmak yerine… Hele öyle bir mertebe var ki; “değil mi ki ölüm var, değil mi ki kavimlerin bile sonu var, demek “ten” de dahil kainatta hiç bir şey bize ait değil!” diyenlerden olmak gerek…. İşte ancak onları kıskanmak gerek!

Cesur olmak

Cesur olmak, kişilik gelişimi ve “hayır!” diyebilmek… Yapılmış bir araştırma var mıdır? Bilmiyorum. Ama sanıyorum insan yerinde ve gereğinde “hayır!” dediği ölçüde kişilik gelişimini tamamlamış sayılır. Belki de “diyebildiği ölçüde” demek daha doğru. Zira hayır dediğiniz ölçüde kişiliğinizi korumak adına başka bir takım şeyleri kaybetmeyi göze almışsınız demektir. Buna ben cesur olmak diyorum. Sonuçta, cesur olmak, hayır diyebilmek ve kişilik gelişimi yakından ilişki içinde diye düşünüyorum. Gariptir kaybedecek bir şeyi olmayanlar da en az kaybedecek çok şeyi olanlar kadar zor “hayır!” diyebiliyor. Sanki hala kaybedecek bir şeyleri olduğundan korkuyor. Çocuk eğitiminden tutun, her türlü psikolojik, sosyolojik, siyasal, ekonomik hayatta konunun önemini tahmin edersiniz… Oysa bir cesaret, yerinde ve gereğinde “hayır!” diyerek ulaşılacak ruh yüceliğinin tadı bir başka olsa gerek…

Akut stres bozukluğu

Akut stres bozukluğu… Hayatı tehdit ettiğine inanılan her hangi bir olay karşısında her insanın yaşayabileceği normal bir tepkidir. Ortalama bir ay sürer. Daha çok irkilme, uykusuzluk, kâbus görme vb. fizyolojik reaksiyonlar ön plandadır. Diğer bulgular; olay sürekli akla gelir, hatırdan çıkarmak için yoğun çaba sarf edilir. Hissizlik, şaşkınlık, yabancılaşma… Bunlar özel önem taşır. Zira bu son bulguların varlığı hadisenin bir ayı aşacağına ve hastalığın travma sonrası stres bozukluğu gibi ciddi bir hastalığa dönüşebileceğine işaret eder. Akut stres bozukluğu ile başa çıkmak için çok değişik öneriler vardır. Düşünüyorum da belki de en iyisi meseleyi ilkel seviyeden çıkarmak, daha insani, daha üst düzeylere çabucak taşımaktır. Yaşanan olay her ne ise ona karşı “hınç”, “inkâr” vb. yollardan çıkmak, anlam vermek lazım. Bunun da ilk adımı kabullenmek olsa gerekir. Belki de hayat yüklediğimiz anlama değmeyecek kadar basit bir oyun ve eğlenceden ibarettir! Ne dersiniz?

Şımarmak

Şımarmak… Düşünüyorum da çok önemli bir kavram olmasına rağmen, tarifi zor olduğu için olsa gerek, literatürde kendine maalesef yeterince yer bulamamaktadır. Ancak buna yakın bazı kavramlar yok değildir. Çocuk psikiyatristleri iyi bilir; “Sık sık hiddetlenme, sık sık tartışmaya girme, başkalarını kızdırma ve kışkırtma isteği, kendi yaptığı olumsuz davranışlar için başkalarını suçlama, kolay sinirlenme, kolay gücenme ve içerleme, kin ve intikam isteği, otorite kabul ettiklerinin isteklerini yerine getirmeme, karşı koyma…” şeklinde sayılan semptomlar “Oppositional Defiant Disorder” (ODD), Türkçesi “Karşı Gelme Bozukluğu” (KGB) olarak bilinen hastalığa tekabül eder. Biraz sonrası uyum bozukluğu ve nihayet Antisosyal Kişilik Bozukluğuna ilerler… Şımarıklık için birçok sebep olabilir. Mesela “erkek çocuk olmak” geri kalmış toplumlarda şımarmak için iyi bir nedendir. Kendi bencil (benmerkezci-egosantrik) duygularını çocuklara aktaran, onlar üzerinden tatmin olan, anne-baba, büyükbaba, büyükanne ve diğer insanların tutumları… Genetik faktörler, beyin işlev bozuklukları daha birçok faktör sayılabilir. Şımarık çocuğu terbiye etmezseniz, daha net bir ifade ile davranışlarına sınır koymazsanız geleceğin ciddi psikiyatrik hastalıklarının tohumunu ekmiş olursunuz.

Telkinler ve beyin

Telkine açık olmak ile yoksunluk ve yoksulluk arasındaki ilişkinin biyolojik temele dayandığını düşünüyorum. Malum beyinde her şey reseptör-ligand etkileşiminden ibarettir. Ligand beyinde etkiyi başlatan bir ilaç, hormon vb. hangi bir kimyasal maddedir. Reseptör, alıcı demek olup ligandın bağlandığı protein molekülüdür. Sonrası hücre içi değişmeler ve sinirlerde ya uyarılma ya da bastırılmadır… Genellikle ligand azaldıkça reseptör sayısı artar. Bu da yoksunluğu hissedilen şeye karşı ilgiyi, bir başka ifadeyle telkiniyeti artırır. Örneğin psikoza karşı kullanılan anti-psikotik ilaçlar söz konusu olduğunda hastalığın şiddeti arttıkça artan plasebo etkisine de bakın… Yoksunluğunu hissettiğiniz şeyler konusunda verilen vaatlere dikkat! Onlara kanmak ne yazık ki kimi zaman kaçınılmaz bir yatkınlık olsa gerek… Geriye tek çare kalıyor o da irade! En gelişmişine insanda rastlanan fren mekanizması…

Umut ve korku

Ruh-beden ilişkisinden tutun her türlü psikiyatrik durumu açıklayacak bir denklem kur deseler, ruh sağlığı eşittir umut bölü korku derim! Bakıyorum beyinin önemli sistemlerinden birisi adeta onlara göre organize olmuş halde.

Rüyalar ve gelecek

Rüyalar ve gelecek… Zor bir konu… Konuyu mantıksal bir yaklaşımla ele almak istiyorum. Malum, bir olayın öncüllerini biliyorsanız onu önceden kestirme şansınız var demektir. Zaten istatistik bilimi de bu değil midir? Öncüllerin tamamını bilirseniz geleceği % 100 doğrulukta tahmin edebilirsiniz. Tıp söz konusu olduğunda insanoğlu % 95’e razıdır. Bu rakam teknik bilimlerde % 99’lara ulaşır. Neredeyse Tanrısal bir güç değil mi? Gelelim rüyalara, deneyimlerime dayanarak biliyorum ki insanoğlu rüyasında düpedüz düşünüyor… Problem çözüyor… Hem de bazen en ciddi matematik problemleriyle uğraşıyor… Yaşadığı geçmiş olayları ilişkilendirip senaryolar üretiyor. Eminim birçoğunuz “Aaa evet ben de rüyamda problem çözdüm!” diyorsunuzdur. Öncüllerin anlamlı bir kısmını biliyorsak, rüyada problem çözüyorsak, o halde geleceği gördüm diyenlere niye inanmayalım ki? Bu durumda iyi bir gözlemcinin rüyasında geleceği görme olasılığı daha fazladır diyebiliriz gibi geldi… Çok gizemli değil mi?

Antidepresanlar ve kalıcı iyileşme olasılığı

Antidepresanların depresyonu 1 ayda %50 den fazla iyileştirdiği bilinmektedir. Ancak hafıza üzerindeki olumlu etkilerinin 3-4 ayda belirginleştiğini gözlüyorum.

Hafıza ve sevgi

100 danışanımdan 99’u çocukluğunda mutlu olduğunu söylüyor. Düşünüyorum da; bunun hikmeti sevilmek ve ilgi odağı olmak herhalde… Acı veren anıları silmenin yolunu çok sorarlar; bu durumda cevap; sevilmek olsa gerek… Şu çok sevilenlerin acı veren olaylara karşı güzel aldırmazlığına, acılarını unutma, yok sayma özelliğine bakın… Hafıza ve sevgi ne de yakın ilişki içinde… Fiziksel acılar içinde kıvranan bir hastamın “Beni sevin! Ne olur beni sevin!” Diye adeta yalvardığını hatırlıyorum… Çok dokunaklı değil mi?

Hayaller, gerçekler ve telkin

Hayaller ve gerçekler; insan beyninin temel değişkenlerindendir diye düşünüyorum. Bunlarla bir çok denklem kurabilirsiniz. Mesela, kurduğunuz hayaller ile bedensel; hafıza, zeka, deneyim vb psikolojik; sosyolojik ve ekonomik imkanlarınız, yani gerçekler arasında uçurum varsa, uçurumu kapatmak için hayallerinizi daha da kuvvetlendirip “Pseudologia fantastica” vb histerik çözülmelere doğru gidebilirsiniz. Gerçekleri inkar edip psikoz sınırlarına dayanabilirsiniz. Ya da hayal tacirlerinin oyuncağı olabilirsiniz. Ama hayaller ve gerçekler arasındaki uçurumu fark edenlere selam olsun… Orada bolca bilim adamı ve sanatçı vardır.. Hayaller ve gerçeklerin örtüştüğü dünya ise; işte cennet orasıdır!

Manik Epizot

İnsan ruhu ve ekonomi arasında yakın ilişki olduğunu düşünüyorum. Örneğin, aşırı hırs ve rekabet ortamının şiddetlenmesinin, beyin fizyolojisini etkilediğine ve “manik” atakları tetiklediğine tanık oluyorum. Ekonominin temel ilkelerini hatırlayın; arz-talep ve değer (fiyat)… Sınırsız üretim gücünüz olduğuna inanıyorsanız, ürünlerinize olan ihtiyacın büyük olduğundan eminseniz, bir yandan da ürün değeriniz ölçülemeyecek noktada ise, ama isterseniz istediğinize bedava verebiliyorsanız manik epizotta olabilirsiniz. Ne kadar da Tanrısal değil mi? İstediği kadar üretir, istediğini istediğine verir, ürünlerinin değeri sınırsızdır, herkesin ondan talepte bulunmasını ister… Ve en önemlisi rakipsizdir! Bu arada, manik epizot sırasında insanların kendilerinde tanrısal güçler hissettiğini hatırlatmak isterim!

Vahşet ve sınırlar

Her şey benim! Ben her şeyim! Dediğiniz anda vahşete giden yol açılır diye düşünüyorum. Demek bütün mesele zamanda ve mekanda sınırları tayin etmekte… Eşinizi, çocuğunuzu ya da herhangi bir insanı size ait, bir malınız gibi görüyorsanız, istediğiniz her şey o anda ve orada olsun istiyorsanız, hiç ölmeyeceksiniz gibi geliyorsa sınır tanımıyorsunuz demektir. Tenden başka sınır olmadığını öğrenmek, bilmek, kabul etmek ve hatta o da dahil tüm sınırların sahibini tanımak… Yüce ruhlara bakılırsa, belli ki sevgi sel olup akıyor o anda… Vahşet ve mesela Mevlana, ne büyük tezat!